Auteur: Korstiaan van Vliet

Een sterke samenleving maken we samen

Lezing van by Korstiaan van Vliet

Wie deelt, kan vermenigvuldigen. Omdat we „geloven dat we in de maatschappij aan elkaar gegeven zijn. Omdat we „hopen dat diegenen die het niet gemakkelijk hebben iets van „liefde bespeuren, door alle formaliteiten heen.

Met geloof, hoop en liefde kom je in de politiek niet zo ver. „Geloven doe je maar in de kerk.” „Hopen is een luchtballon.” „Liefde is te koop.” Zo gaat dat.

Toch… aan het begin van een politieke loopbaan is er de beëdiging, „mogen” politici de eed afleggen. Dat betekent een smeekbede: „Zo waarlijk helpe mij God almachtig.” Wie dat doet, beseft dat hij of zij een instrument is om Gods plan met de wereld uit te voeren. Ook is het mooi dat mensen je toevertrouwen dat je het woord voert namens hen.

Democratie is een ernstige zaak, van twee kanten. Psalm 72 is mede zo mooi omdat aan het eind van dit gebed voor Salomo staat: „Hier eindigen de gebeden van David.” Dus een gebed ván iemand vóór iemand. Dat legt de verantwoordelijkheid bij twee partijen.

Geen aparte groep

Recht doen aan de zwakken, redding bieden aan de armen, maar de onderdrukker neerslaan. Zo wordt in Psalm 72 de taak van koning Salomo verwoord.

In deze tijd gebruiken we die woorden daar niet meer voor. Het zal u echter niet vreemd in de oren klinken als ik beweer dat democratie er is voor iedereen en niet alleen maar voor mensen die van Nederlandse afkomst zijn. Dan doe je immers geen recht. Het zal u ook niet vreemd in de oren klinken als ik opmerk: Veroordeel anderen niet omdat ze anders zijn. We laten het toch niet gebeuren dat mensen zo maar in elkaar geslagen worden?

En het zal u ook niet bevreemden als ik zeg: Help ouderen, zodat ze met wat hulp nog langer mogen zijn wie ze altijd waren. Te vaak worden ouderen weggezet als een aparte groep, waar allerlei problemen aan gekoppeld worden. Veel senioren zijn echter zeer vitaal en bij de tijd.

Ouderen bestaan niet als aparte groep. Zij zijn, heel gewoon, een extra te respecteren onderdeel van de samenleving. Mensen met een mening, mensen die onmisbaar zijn om wat ze doorgeven, mensen die de geschiedenis kennen waar wij vandaan komen.

Ondertussen verandert de maatschappij zo snel, dat het voor veel ouderen moeilijk wordt om alles digitaal te volgen. Die vele veranderingen leiden soms tot eenzaamheid, en niet alleen onder ouderen. Dit vraagt van politici morele keuzes.

Welvaart en welzijn

Op alle problemen en uitdagingen een pasklaar antwoord vinden, zal niet lukken. Wel biedt een christendemocratische visie op de samenleving voor mij houvast. Die houdt een gezamenlijke verantwoordelijkheid in: ik ben er niet alleen voor mijzelf, maar ook voor de ander.

Een sterke samenleving maken we samen. Mensen zijn met elkaar tot veel in staat. In een maatschappij waarin we op elkaar betrokken zijn, nemen we samen initiatieven om problemen aan te pakken. Voor de ander, de buurt of het milieu. De overheid hoeft niet alles te doen, maar moet dienstbaar en betrouwbaar zijn en ruimte bieden aan die initiatieven. Zo’n vitale samenleving vraagt van iedereen om een bewuste bijdrage te leveren.

Ik wil bijdragen aan de welvaart en het welzijn van alle Nederlanders. Door de vele werkbezoeken pak ik signalen uit de samenleving op. Die toetsen we en vertalen we naar de politieke agenda.

Nederland is een televisiedemocratie geworden, om van de social media nog maar te zwijgen. Toch proberen we ook via die media te laten zien dat waarden voor ons belangrijk zijn. De straattaal mag geen norm worden. Een eerlijke, onafhankelijke handhaving van wetten en regels is nodig voor het functioneren van de samenleving. Het gaat om rechtvaardigheid, eerlijkheid en gelijkheid.

Vrijwilligers

Naast veel eenzaamheid is er ook veel zorgzaamheid. Mensen worden gemiddeld veel ouder dan dertig jaar geleden. De generatie die we voorheen met 65 jaar oud vonden, zorgt nu voor ouders en (klein)kinderen en/of werkt nog. Het is goed dat de overheid die vele mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunt. Zonder hen zag Nederland er anders uit. Ook veel musea, koren, kerkbesturen en voedselbanken draaien op vrijwilligers.

Kost het wat om vrijwilliger of mantelzorger te zijn? Jawel, maar wie deelt, kan vermenigvuldigen! Omdat we „geloven” dat we aan elkaar gegeven zijn, en „hopen” dat diegenen die het niet gemakkelijk hebben iets van „liefde” bespeuren, door alle formaliteiten heen. Op hoop van zegen!

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Lenny Geluk-Poortvliet, Tweede Kamerlid voor het CDA.

Ons land snakt naar een vader

Lezing van by Korstiaan van Vliet

Het autoriteitsprobleem in de Lage Landen is een chronisch wantrouwen in autoriteiten geworden. Dat kan zomaar omslaan in een ziekelijk verlangen naar een sterke leider, een soort koning, een vader. Dat gebeurt ook in Nederland.

Het advies van Prediker is helder: gehoorzaam de koning (Prediker 8:2). Prediker geeft er een reden bij. Die koning is de baas; wat hij beveelt, gebeurt ook. Een iets eigentijdsere vertaling zou luiden: wees niet burgerlijk ongehoorzaam, maar houd je aan de regels, eerbiedig de wet en respecteer autoriteiten en instituten.

Het is een advies dat in onze Lage Landen niet bepaald in heel vruchtbare aarde is gevallen. Zeker sinds de jaren zestig hebben we in ons land geregeld last van een ziekelijk autoriteitsprobleem. Pim Fortuyn beschrijft in zijn boek over de ”Verweesde Samenleving” hoe zijn generatie in opstand kwam tegen vaders en wetten en er succesvol mee afrekende. Het was de opstand van een jonge generatie tegen elk vanzelfsprekend gezag van bestuurders, gezagdragers en politici. Het was een middelvinger richting iedereen die hun de wet voorschreef. Het was een autoriteitsprobleem dat ontaardde in een opstand tegen de koning zelf. In ons geval dan een koningin.

Het was een van de eerste schokkende maatschappelijke gebeurtenissen die ik meemaakte: de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980 in Amsterdam, met intense straatgevechten tussen krakers en politie. Onder het motto ”geen woning, geen kroning” gingen krakers de straat op en gooiden ze met alles wat los en vast zat richting de politie. Van gehoorzaamheid aan de koningin, aan gezagdragers in het blauw, aan burgemeesters was weinig sprake. Prediker had kunnen zeggen wat hij wilde, maar hier was geen redden meer aan.

Tragiek

Met de opstand tegen de vaders –zo beschrijft Fortuyn– gingen ook hun wetten aan de kant. In dezelfde beweging – zo zou ik eraan willen toevoegen – ging ook hun kerkelijke gemeenschap eraan, werd afscheid genomen van hun God. En de tragiek is, zo schrijft Fortuyn over zijn eigen generatie, dat we zelf nooit vaders zijn geworden en nooit meer nieuwe wetten hebben gemaakt. We leven daarom nu in een verweesde samenleving.

In onze tijd wordt er niet meer met stenen naar de politie gegooid, maar worden de koningen van onze tijd met tweets bestookt. Met Facebookberichten vol wantrouwen en cynisme. Ons ziekelijke autoriteitsprobleem is een chronisch wantrouwen in autoriteiten en instituten geworden. Voor een fors deel van onze bevolking is het helder dat elke koning, iedereen met een officiële positie, het op hen gemunt heeft. Doorrekeningen van planbureaus deugen niet en de rekenmeesters doen dat met opzet. Ze spelen onder een hoedje met politici die slechts uit zijn op macht en geld en daarom het gewone volk uitbuiten. De mainstreammedia hebben zich ook bij dit monsterverbond aangesloten door al deze feiten te verdoezelen. Het is een politiek-wetenschappelijk-journalistiek-elitair complex dat niets anders verdient dan ons diepste wantrouwen.

We zijn als de jongste, verloren zoon, die in het verhaal van Jezus zijn erfenis opeist en afscheid neemt. Alles beter dan gedwee gehoorzamen en geloven dat je vader het beste met je voor heeft. Alleen bleek het voor die jongste zoon in de wijde wereld alleen maar leuk zolang hij geld had. Toen hij de erfenis erdoorheen had gejaagd, eindigde hij bij de varkens, met honger in zijn maag en met heimwee naar huis.

Sterke leider

Daar zitten we dan. Bij de varkens. Zonder vader, zonder wetten. Zonder ook maar iemand die ons ziet, ons hoort, voor ons opkomt. Niemand die ons de weg naar huis kan wijzen. Als je zo op die plek zit, kun je ziek worden van heimwee. Het ziekelijke autoriteitsprobleem, het heimwee naar huis, kan zomaar omslaan in een ziekelijk verlangen naar een sterke leider, een soort koning, een vader. En je ziet het in deze wereld gebeuren. Feilbare mannen die zich voordoen als een vader die je een terugkeer naar huis beloven, de veiligheid van een sterke natie, de terugkeer van grootse tijden die er nooit zijn geweest. En onderdanen die snakken naar een vader die hen even aan de borst drukt.

Zelfs in onze Lage Landen zie je links en rechts politici die ons verlossing beloven, een herstel van tijden van weleer, een terugkeer naar het verloren paradijs. Met uiteraard het koningschap van die ene politicus als voorwaarde ervoor. Een cultuur die heeft afgerekend met zijn vaders en zijn wetten, een land dat zijn koningen eerst met stenen en later met tweets heeft verjaagd, snakt naar een vader. Maar zolang feilbare politici zich voordoen als verlossers en zolang veel mensen hen geloven, zullen we tot een verblijf bij de varkens veroordeeld blijven.

Genezing

Het enige wat ons kan verlossen, is genezing. We moeten genezen worden van ons ziekelijke autoriteitsprobleem. Als ons bestuur is wat het in de woorden van Abraham Lincoln is: „Of the people, by the people, for the people” (van het volk, door het volk, voor het volk), dan is het een heilzame instelling met gezaghebbers die we in vrijheid kunnen kiezen en op een gezonde manier kunnen gehoorzamen. Dan tellen we onze zegeningen met onze rechtsstaat, met ons aller gelijkheid voor onze wet, onze scheiding der machten, onze vrije en vreedzame verkiezingen. Dan realiseren we ons dat een goede samenleving begint met liefde voor mijn naaste. Dan hebben we een koning die je heel goed kunt gehoorzamen. Maar dan moeten we ook genezen worden van het ziekelijke verlangen naar een sterke leider, naar een aardse verlosser en vader. Onze overheid is geen vader en geen enkele politicus is een verlosser. Ik al helemaal niet.

Als we van dat ziekelijke verlangen genezen zijn, kan er een heilzaam verlangen komen naar een Koning die je wél kunt vertrouwen, die de rechtvaardigheid zelf is. Dan is er ruimte voor verlangen naar een Vader die je opwacht, hoe ver je ook bent weggelopen. Een Vader die, hoezeer je ook stinkt naar de varkens, je wel aan de borst drukt. Want dat vertelde Jezus. Hij is de Koning met de doornenkroon, de Koning die zijn leven gaf voor zijn onderdanen, en in Hem is nog nooit iemand teleurgesteld geraakt. Hij is een Koning met hoop voor een verweesde samenleving.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Gert-Jan Segers (CU).

Het kwetsbare midden verdient de volle aandacht

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van dr. Eppo Bruins (ChristenUnie).

Op de EHBO-cursus leerde ik dat je niet eerst de mensen moet helpen die kermen of klagen. De mensen die géén geluid maken, zijn er het slechtst aan toe.

Als politicus heb ik gemerkt dat dit ook geldt voor een gezond land: zij die nooit klagen, verdienen onze volle aandacht. Zij zijn vaak juist de mensen die ons land draaiende houden. Zowel om hun verdiencapaciteit (economie) als om hun inzet als vrijwilligers, als mantelzorgers of als ouders.

Zij worden door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) „het stabiele en kwetsbare midden” genoemd. Aan het vooruitgangsoptimisme rond deze groep is echter een eind gekomen. De WRR ziet drie bedreigingen: de afgenomen waarde van een middelbare opleiding, het verdwijnen van administratieve en dienstverlenende beroepen en de moeite om rond te komen van een modaal salaris.

Bezaleël

De afgenomen waarde van een middelbare opleiding is een van de grootste culturele problemen van onze tijd. Steeds meer jongeren willen per se een zogenaamd hogere opleiding. Maar het resultaat daarvan is dat veel mensen niet tastbaar meer bijdragen aan onze samenleving. We leiden wel heel veel managers, hoofden, coördinatoren en zogeheten ”young professionals” op, maar wie komt er van school en kan zeggen: „ik heb een vak geleerd”?

Het is veelbetekenend hoe de Bijbel naar vakmanschap kijkt. De eerste persoon in de Bijbel die vervuld werd met de Geest van God (”Ruach Elohim”) was Bezaleël. Hij was de oppervakman en leidde alle andere vakmannen op. Samen zouden ze de tabernakel bouwen, volgens de instructies die Mozes had gekregen.

Laten we daarom weer vakmensen opleiden, laten we hen waarderen en beseffen dat onze maatschappij draait dankzij slimme mensen die echt wat kunnen.

Rust

Terwijl in de afgelopen vijftien jaar opeenvolgende kabinetten oog hadden voor de ”bovenkant” of de ”onderkant” (of voor allebei), werden de middengroepen over het hoofd gezien. Het effect daarvan is dat sommige mensen met een net, modaal salaris minder overhouden dan iemand die in de bijstand zit. En dat de meeste kinderen die in armoede opgroeien dat doen in een gezin waar ten minste één ouder wel degelijk betaald werk verricht.

Zo zijn de middengroepen steeds kwetsbaarder geworden. Want de huizenprijzen zijn de pan uit gerezen, rondkomen van één salaris is niet meer mogelijk, er is geen keuzevrijheid meer bij het verdelen van zorg en werk, gezinnen trekken weg uit de stad, vaste contracten worden schaars, de pensioenopbouw is onzeker, de energierekening valt tegen en de zorg wordt duurder. En dan lees je ook nog al die dwingende berichten in de krant over warmtepompen en stekkerauto’s.

Als koning Salomo voor het volk bidt (1 Koningen 8), eindigt hij met een zegen: „Geloofd zij de HEERE, Die Zijn volk Israël rust gegeven heeft.” Het volk heeft rust nodig. Dit doet me denken aan wat Jezus zei: „Kom tot Mij, allen, die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven” (Mattheüs 11:28).

Ik denk dat veel mensen in het spitsuur van het leven vermoeid en belast zijn en rust nodig hebben. De meest kwetsbaren in onze maatschappij hoor je niet klagen, maar ze hebben wel behoefte aan rust, stabiliteit en zekerheid.

Zachtmoedigheid

Er is een partijleider in de Tweede Kamer die wedergeboorte (Renaissance) als thema heeft gekozen. Hij wijst terug naar de Griekse mythologie, de Verlichting, de hoogcultuur van voorbije eeuwen. Hij vertelt groots en meeslepend hoe mooi ons land ooit was en hoe slecht we het nu hebben. Hij verkondigt een wedergeboorte van ons land, onze cultuur, onze identiteit.

Het thema wedergeboorte en de behoefte aan rust en zekerheid laten bij mij heel andere bellen rinkelen. Jezus zegt: „Neem mijn juk op je en leer van Mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart, en je zult rust vinden voor je ziel, want mijn juk is zacht en mijn last is licht” (Mattheüs 11:29-30). Jezus richt zich juist tot mensen die moe zijn en die een flinke last op de schouders hebben te dragen. We zien aan Hem dat nieuwe hoop geven, gebeurt vanuit een houding van zachtmoedigheid en nederigheid. Daar ligt het begin van een antwoord voor iedere christen-politicus.

Ik wil opkomen voor de mensen die dit land dragen. Het kwetsbare midden. Dat lukt niet door te beweren dat oude tijden zullen herleven. Hoopvolle politiek kijkt niet achterom, maar wijst vooruit, is realistisch en rechtvaardig. Daarin wil ik, wankelend en tastend, blijmoedig en bevreesd, proberen het goede te doen, juist voor deze mensen.

Wie getrouw is in deze wereld heeft geweldig perspectief

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Chris Stoffer (SGP).

Bent u wel eens op vakantie geweest? Vast wel. Wat voor herinneringen heeft u daaraan? Prachtig weer. Gezelligheid met de familie. Mooie plaatsjes. Wandelen in de bergen. Een lange reis… Ik hoop voor u dat het positieve herinneringen zijn en dat u wellicht ook inspiratie kreeg voor de periode na de vakantie.

Ik of, beter gezegd, wij zijn afgelopen zomer ook op vakantie geweest. Naar Zuid-Europa. Een vakantie met heel goede herinneringen. Prachtig weer. Mooie historische plaatsjes. Een bezoek aan Barcelona, met zijn prachtige Gaudi-architectuur. Maar ook een antwoord op een latente vraag. En daarin neem ik u graag mee.

Rustmomenten

Het is een jaar geleden dat er een app-bericht van Kees van der Staaij bij mij binnenkwam: „Kan ik je vertrouwelijk bellen.” De inhoud en het resultaat zijn inmiddels voldoende bekend. Daar hoef ik niet meer op in te gaan.

Inmiddels mag ik bijna een jaar lid zijn van de Tweede Kamer. Een plaats die door sommigen benijd wordt. Anderen snappen niet dat je het wilt doen. Weer anderen denken daar vast nog anders over.

Hoe dan ook. Ik zit er. En laat ik u uit de droom helpen, voor het geval u mocht denken dat het een leuk erebaantje is. Je moet er ook gewoon werken en proberen je talenten zo goed mogelijk te benutten. En net als in iedere andere baan gaat dat de ene keer beter dan de andere keer.

U kent vast de uitdrukking ”het is hollen of stilstaan”. Nu is het in het parlementaire werk vaak hollen. Daar hoef je niet je best voor te doen. Af en toe stilstaan, dat is de kunst. Daar hebben we als SGP’ers uiteraard de zondag voor. Gelukkig wel.

Maar er zijn ook recessen. In die perioden is het toch niet moeilijk om te blijven hollen. Werkbezoeken, campagnes, telefoontjes, nieuwsberichten, social media, enzovoorts. Die kunnen je dagen blijven vullen. Het is de uitdaging om dan rustmomenten te creëren. Inmiddels ben ik daarin al gevorderd. Zo ook afgelopen zomer, toen we met ons gezin tweeënhalve week in het zuiden van Europa waren.

Pracht en praal

In Spanje was er tot onze verrassing een Nederlandstalige kerkdienst op een paar kilometer afstand van ons appartement. De bij sommigen vast wel bekende predikant-zendeling Coster van de Spaanse Evangelische Zending ging voor.

Iets over de omstandigheden: We kwamen aan op een grote, drukke, warme camping. Het was 38 graden. Na een stukje wandelen vonden we de kerk. De ‘muren’ van de kerk bestonden uit een coniferenhaag. Daarin was een soort prieel van steen, waar de predikant kon staan. Het dak was de open lucht. Gelukkig waren er enkele bomen die zorgden voor schaduw. Tussen de hagen stonden klapstoeltjes. Alleen al de entourage was er een die ik niet snel zal vergeten.

Het was de laatste dienst in een reeks over de vraag: ”Wat is een goede koning?” In deze dienst werden de diverse koningen nog eens langsgelopen. Ik zal hen niet allemaal noemen. Wat mij onder andere opviel, was dat koning Salomo, die zo geroemd wordt om zijn rijkdom en zijn wijsheid, aan het einde van zijn koningschap toch ook mindere kanten had.

Salomo’s pracht en praal werd opgebracht door hoge belastingen voor het volk. Ligt daarin geen parallel met wat we nu zien in Nederland en Europa? Er worden prachtige dingen gebouwd. Er wordt veel geïnvesteerd in prestigeprojecten. En hoe zit dat met de miljarden voor het klimaat? Gelukkig leven we in een democratie en kan ons volk zijn stem eens in de zoveel jaren laten horen.

Terug naar de vraag: ”Wat is een goede koning?” De preek ging over koning Achab. Het was wel helder: Achab was niet zo’n goede koning. Dat uitte zich niet in de laatste plaats in het begeren van de wijngaard van Naboth.

Maar wie was dan wel een goede koning? In de preek werd deze vraag verrassend beantwoord: „Naboth”. Maar dat was toch helemaal geen koning? Dat klopt. Toch was Naboth gesteld over het erfgoed van zijn vaderen, de wijngaard van zijn voorgeslacht. Daar mocht Naboth voor blijven staan. Ook al kon hij deze inruilen voor veel meer rijkdom. Hij was getrouw over datgene waarover hij gesteld was. Hij heeft het moeten betalen met zijn leven.

Erfgoed

Het was een antwoord op de vraag die bij mij latent aanwezig was: wat doe je als politicus van een kleine partij in Den Haag? Nou, heel simpel. Net als Naboth getrouw zijn over datgene waarover je gesteld bent.

Een goede les voor mij en hopelijk ook voor u. God heeft ook ons een erfgoed gegeven. Iets wat al vele geslachten oud is: Zijn Woord. Aan ons de opdracht om te leven naar dat Woord. Dat kunnen en willen we niet in eigen kracht. Dat kan alleen door Jezus’ kracht.

We mogen het in de lijdensweken extra inleven wat de prijs was voor onze Koning, Koning Jezus. Hij heeft betaald met Zijn leven. Hij heeft onze schuld gedragen en volkomen betaald voor onze zonden. Zijn wij, bent u bereid om daarvoor te blijven staan? Zijn wij getrouw als burgers en christenpolitici in deze wereld? De prijs voor u en voor mij kan hoog zijn. Het perspectief is echter geweldig. Koning Jezus zegt immers Zelf: „Wie Mij belijdt voor de mensen, die zal Ik belijden voor Mijn Vader!”

De auteur is Tweede Kamerlid voor de SGP.

Onrecht lijden geen reden tot overheid ongehoorzaam zijn

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Op woensdag 13 februari hield Urk de jaarlijkse biddag. De data waarop de Urkers hun bid- en dankdagen houden, wijken af van wat landelijk gebruikelijk is. De aanleiding stamt nog van heel vroeger. Toen er alleen maar zeilschepen waren, kwamen de vissers met de kerstdagen thuis en dan bleven ze zo’n zes weken aan wal. Ongeveer midden februari begon het vangstseizoen weer.

Voor de Urkers was de biddag een extra spannende dag. In Straatsburg werd vergaderd over de toekomst van de pulskorvisserij. Een techniek die alles heeft: energiebesparing door minder brandstofverbruik en minder ongewenste bijvangst; bovendien is de methode beter voor de ecologie.

De uitkomst heeft u vast meegekregen: er is een verbod gekomen. En dit gaat wat mij betreft alle verstand te boven. In ieder geval moeten tientallen Urker vissers stoppen met het pulskorvissen.

Gewetensvragen

In de Volkskrant las ik dat een Urker visserman vorige week aan visserijminister Schouten vroeg: „Wat moet ik doen?” De visserman zei: „God verbiedt alle misbruik en verspilling van zijn gaven.” En toen bladerde hij door naar Romeinen 13, waar wordt opgeroepen tot onderwerping aan de overheid. De visserman vervolgde richting de minister: „Als ik stop met het duurzame pulskorvissen, ga ik in tegen Gods Woord. Als ik doorga, onderwerp ik me niet aan de overheid. Dat zijn mijn gewetensvragen.”

Hoe en wat de minister heeft geantwoord, weet ik niet. Ik moest aan deze visserman en zijn duidelijke worsteling denken toen ik me voorbereidde op mijn bijdrage aan de residentiepauzedienst. Ik herken die worsteling van de Urker visserman persoonlijk.

Over de inhoud van Romeinen 13 heb ik veel nagedacht. Dit naar aanleiding van een besluit van de toenmalige regering in 2001. De regering besloot toen over te gaan tot ruiming van vele dieren, door de veeziekte mond-en-klauwzeer (MKZ) die ons land toen teisterde.

Samen met mijn gezin woonde ik destijds in Kootwijkerbroek. En ook de varkens waar wij voor zorgden, moesten worden gedood wegens de vermeende MKZ. Het gezag van de overheid erkennen, terwijl je ervan overtuigd bent dat je varkens gezond zijn en ruiming niet nodig is, is voor mij erg moeilijk geweest. Romeinen 13 zegt ons heel duidelijk dat we het gezag van de overheid moeten erkennen. Wie zich tegen dit gezag verzet, verzet zich tegen een instelling van God.

Dat is voor ons als mensen die leven in de 21e eeuw moeilijk te accepteren. Wij zijn het er diep in ons hart niet mee eens. Wij mensen moeten eerst de redelijkheid van iets inzien, willen we gehoorzamen.

De visserman refereerde er ook aan dat God alle misbruik en verspilling van gaven verbiedt. De Heidelbergse Catechismus (antwoord 110) spreekt inderdaad daarover.

Als christendemocraat moet ik dan ook denken aan onze omgang met Gods schepping. Rentmeesterschap heeft in zich dat we moeten streven naar beperking van ons energiegebruik. Het gebruik van pulskorvissen is daar een goed voorbeeld van.

Onrecht

Tegen de visserman en een ieder die worstelt met het gehoorzaam zijn aan de overheid mag ik zeggen: een christen kent geen recht van revolutie. Een christen kan in een toestand komen dat hij aan de overheid gehoorzaamheid moet weigeren. Maar alleen als die overheid hem noodzaakt om onrecht te doen. Nooit als een christen zelf onrecht moet lijden!

We belijden graag dat we afhankelijk van God zijn. Als u mij opzoekt op de website van de Tweede Kamer, ziet u al snel een koptitel waar staat: „Alles in afhankelijkheid van Hem”. Het kwam daar te staan toen ik aantrad als Kamerlid en mij gevraagd werd wat voor slogan mijn Kamerwerk zou moeten krijgen. Ik weet dat ik afhankelijk ben van Hem, de Heere, in mijn werk en leven. Maar sta ik, staan wij, er genoeg bij stil? We zijn met veel bezig, we doen van alles. Maar is de Heere erbij aanwezig?

Of beter gezegd: betrekken wij de Heere erbij? Wij kleine mensen leven van Gods genade. In Psalm 89 zingen we: „Hoe zalig is het volk, dat naar Uw klanken hoort!”

Ik wil eindigen met een gedeelte van een lied dat dichteres Jacqueline van der Waals ons heeft nagelaten.

Wat de toekomst brengen moge,
mij geleidt des Heeren hand.
Moedig sla ik dus de ogen
naar het onbekende land.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

Wie wil regeren bij gratie van mensen heeft slecht fundament

Lezing van by Korstiaan van Vliet

Wie de strijd om de troon van David, beschreven in 1 Koningen 1, nauwkeurig leest, zal beamen dat het uiteindelijk gaat om het verschil tussen menselijk wikken en Goddelijk beschikken. Of om het onderscheid tussen regeren bij de gratie Gods of regeren bij de gratie van mensen.

Adonia, een knappe zoon van Haggith, wilde regeren bij de gratie van mensen. Uit niets blijkt dat hij rekening hield met God. Op buitengewoon listige wijze wist hij de gunst van het volk te krijgen. Hij was charmant, presenteerde zich al langere tijd als de beoogde en gewenste troonopvolger van zijn vader. Hij liet zich rijden in een chique wagen en liet vijftig fraai uitgedoste mannen voor zich uit lopen.

Daarbij kwam het goed uit dat David zich in het openbaar nog niet had uitgesproken over de troonopvolging en zelfs niet ingreep toen Adonia zich steeds meer als de beoogde kroonprins presenteerde (vers 6). En twee zeer belangrijke personen uit de kring van David, de generaal Joab en de priester Abjathar, kwamen aan zijn kant staan omdat ze teleurgesteld waren over hun posities. Jong talent had hen ingehaald… Tussen haakjes: hier zie je het gevaar als mensen te lang op hun post blijven zitten en tegen (bijna) elke prijs hun posities willen blijven innemen.

Nu nog een groot feest met een gepast uitnodigingsbeleid, waarbij familie en andere invloedrijke mensen aanwezig waren. Niet uitgenodigd (uiteraard) waren (half-)broer en rivaal Salomo, de priester Zadok, de generaal Benája en de profeet Nathan.

Voltreffer

Maar Gods raad zal bestaan. Het is de inmiddels oude profeet Nathan die ooit zo trouw aan God en de koning was, dat hij koning David eerlijk de waarheid, het oordeel, durfde aan te zeggen. Deze trouwe knecht wordt als een pion door Gods hand naar voren geschoven. Zijn tactisch inzicht blijkt wel als we luisteren naar zijn plan. Eerlijk houdt hij Bathseba voor: als Adonia koning wordt, zullen jij en je zoon Salomo sterven. De oude koning, die het allemaal ‘laat gebeuren’ en de scherpte van vroeger mist, moet worden gewezen op de door hem gedane belofte ten aanzien van Salomo en op de gebeurtenissen die nu plaatsvinden, die haaks hierop staan. De invloedrijke Bathseba zou eerst naar David gaan en hem zo aanspreken. Vervolgens zou Nathan zich aandienen en haar ‘verhaal’ bevestigen. Zo zou David als het ware worden gedwongen kleur te bekennen.

Zo is het gegaan. Wie goed luister naar de argumenten van Bathseba hoort dat ze Davids woord verbindt met de HEERE: „Mijn heer, gij hebt uw dienstmaagd bij de HEERE uw God gezworen: Voorzeker, Salomo, uw zoon, zal na mij koning zijn, en hij zal op mijn troon zitten” (vers 17). Die eed kan noch wil David, de man naar Gods hart, ongedaan maken. Het blijkt een voltreffer te zijn. De Geest Gods gebruikt het ingezette middel. Plechtig en trefzeker verklaart de koning: „Voorzeker, gelijk als ik u gezworen heb bij de HEERE, de God Israëls, zeggende: Voorzeker zal uw zoon Salomo na mij koning zijn, en zal op mijn troon in mijn plaats zitten.” Vandaag nog: „voorzeker, alzo zal ik te dezen zelven dage doen” (vers 30). Salomo wordt gezalfd tot koning. Bij de gratie Gods!

Gewaarborgd

Als Adonia dit hoort, zien we wat er gebeurt als men bij de gratie van mensen koning wil worden. Als hazen gaan zijn gasten ervandoor. We lezen: „Toen verschrikten en stonden op al de genoden die bij Adonia waren, en gingen een iegelijk zijns weegs” (vers 49).

Adonia doet alsof hij het koningschap van zijn halfbroer volledig erkent. Tegen Bathseba zegt hij later, als hij haar wil laten bemiddelen om met Abisag, een meisje uit de harem van David, te mogen trouwen: „Want het is van de HEERE hem geworden” (1 Kon. 2:15b). Bathseba is er nog van onder de indruk, maar Salomo doorziet hem volledig (1 Kon. 2:22) en dat kost Adonia zijn leven.

Wie wil regeren bij de gratie van mensen, heeft een slecht fundament. Dan ben je afhankelijk van de gunst van mensen. En die kan per dag verschillen…

Regeren bij de gratie Gods is echter een ”vaste zaak”. Wel een aangevochten zaak, hield ds. E. F. Vergunst op 30 april 1980 (tijdens de troonsbestijging door koningin Beatrix) de vele aanwezigen in de Rotterdamse Laurenskerk voor. „Maar”, zo vervolgde hij, „het is tegelijk een gewaarborgde zaak. Want Christus, de Koning met de doornenkroon, heeft uiteindelijk de strijd gestreden. Salomo heeft gefaald. Zijn regering is uiteindelijk niet meer geweest dan een gebroken voorbeeld. Maar de Messiaanse bedoeling is vervuld in Hem die gezegd heeft: meer dan Salomo is hier.”

Vredevorst

Het rijk van Salomo was groter dan dat van David. Maar het rijk van Christus is groter dan dat van Salomo. Wie straks dit koninkrijk in zijn volle heerlijkheid mag zien, zal het uitroepen: „De helft is mij niet aangezegd.” Het rijk van Salomo was gebouwd op het vele bloed dat zijn vader had moeten vergieten. Het bloed van tegenstanders. Het rijk van de meerdere Salomo is gegrondvest op Zijn eigen bloed. Dat spreekt van verzoening, van vrede met God. Tegenstanders van Salomo’s rijk, onder wie Joab en Adonia, moesten wijken, sterven zelfs. Zo zal het ook zijn met tegenstanders van de Vredevorst. Eenmaal zal hij het tegen Zijn tegenstanders zeggen: „Gij hebt niet gewild dat Ik koning over u zou zijn.” Daarom roepen Zijn herauten ons toe: „Kus de Zoon opdat Hij niet toorne.”

De auteur is predikant van de gereformeerde gemeente van Woerden. Hij sprak over ”Het verschil: bij de gratie Gods of bij de gratie van mensen” tijdens de residentiepauzedienst in de Waalse kerk in Den Haag op 15 januari.

Bijbels leiderschap is niet heersen, maar dienen

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. Kees van der Staaij (SGP).

Servant leadership. Dienend leiderschap. Zo liet een meneer uit Kenia enthousiast op Twitter weten naar aanleiding van een filmpje van premier Rutte.

Het gebeurde eerder dit jaar. Premier Rutte komt met een bekertje koffie in zijn hand een ministerie binnen. Helaas, de koffie komt op de grond terecht. De premier vraagt aan de schoonmakers in de buurt een doek en een dweil en gaat aan de slag op het op te ruimen. De schoonmakers juichen en applaudisseren.

Een journalist die net in de buurt was, maakte er een filmpje van. Het werd wereldwijd massaal bekeken. In de Verenigde Staten, in Arabische landen, in India. Verbazing alom. Dat een regeringsleider door de knieën gaat en gewoon zijn eigen rommel opruimt: het raakt mensen.

Maar er zijn ook wat sceptischer commentaren. Zo, die Rutte weet zich goed te gedragen met de camera’s in de buurt, zeg. Of een ander twijfelachtig compliment: slimme pr-actie, zeg!

Gebreken

De uitspraken en gedragingen van leiders roepen vaak sterke, tegengestelde reacties op: bewondering en afkeer. Bij uitgesproken bewonderaars kun je geen kwaad meer doen. Bij uitgesproken criticasters kun je geen goed meer doen.

Beide uitersten bevredigen niet. Die criticasters hebben geen enkel oog voor het goede. Persoonlijk vind ik dat het politiek debat ook lelijk en zuur maken, als er bij alles wordt uitgegaan van de kwade trouw van de ander. Alsof die ministers of die Kamerleden met wie je het zo oneens bent een bijzondere hobby hebben om Nederland eens kapot te gaan maken.

Maar bewonderaars kunnen weer gemakkelijk over het hoofd zien dat ook leiders zondige mensen zijn, dat zij er vatbaar voor kunnen zijn de baas te willen spelen, op eigen belang gericht kunnen zijn, gemakzuchtig kunnen worden.

Het was zeker mooi dat Rutte zijn rommel zelf opruimde. Dat had hij zonder camera’s in de buurt vast ook gedaan, zo ken ik hem wel. Maar op de bijeenkomst waar hij naartoe ging, hadden ze het misschien wel over de afschaffing van de dividendbelasting. In het debat daarover duurde het wel erg lang voor hij overstag ging en inzag dat de kritiek echt hout sneed. Er bestaat geen leider zonder gebreken.

Zelfonderzoek

Alle mensen zijn van nature geneigd tot het kwaad, zei de Nationale Synode van Dordrecht 400 jaar geleden al de Bijbel na, in de Dordtse Leerregels. Een realistisch mensbeeld bewaart voor overspannen verwachtingen. En ‘Dordt’ zei er ook al bij dat oprechte gelovigen net zo goed niet moeten denken dat zij van die kwade neigingen geen last meer hebben. Ook aan de allerbeste werken van oprechte christenen kleven gebreken en ook bij hen zijn er de dagelijkse zonden van zwakheid.

Een oprecht geloof of een overtuigende roeping tot een ambt is daarom geen automatische waarborg voor goede besluiten of wijs handelen. Integendeel, met een sterk roepingsbesef en een zwakke zelfkennis kun je veel brokken maken. Daarom zijn vermaningen nodig. Daarom is zelfonderzoek nodig.

We zien het in 1 Petrus 5. In dit Bijbelhoofdstuk laat Petrus de nodige raadgevingen horen, die kennelijk nodig zijn: Let op dat u uw ambt niet plichtmatig doet, maar met vreugde. Let op dat u niet uit bent op uw eigen belang, maar op het belang van de gemeenschap. Let erop dat u niet de baas speelt, maar voorbeeldgedrag toont. Stuk voor stuk waardevolle principes.

Waakhonden

Het is belangrijk voor leidinggevenden om de valkuilen in je eigen leiderschap goed te herkennen. Daarom was het zo waardevol dat Dordt 400 jaar geleden niet alleen met leerregels kwam, maar ook met een kerkorde. Een kerkorde met tegenmacht, waarborgen tegen verkeerde beslissingen. En daarom is het goed dat ook overheidsmacht door democratie en rechtsstaat wordt getemperd. En daarom is het ook niet vreemd dat in diverse landen, zoals Noord- en Zuid-Amerika, een maximale termijn voor presidenten geldt. Het is met leiderschap net als met voedsel. Macht is aan bederf onderhevig. Bij veel macht gaat dat bederf vaak sneller.

Dienstbaar leiderschap betekent ook tegen kritiek kunnen. Kunt u tegen kritiek? Veel mensen zullen ”ja” zeggen, maar er dan wel gelijk een ”maar” achter laten volgen. Interessant is wat er achter dat ”maar” volgt.

Zelf zou ik zeggen: ”maar” ik vind het vervelend als de kritiek niet constructief is, als iemand niet ook iets positiefs zegt, maar alleen maar van leer trekt over wat er niet deugt. Diep in mijn hart ergert mij dat, en heb ik de neiging minder goed te luisteren naar die kritiek.

Dat is menselijk, maar niet goed. Als waakhonden blaffen, is dat soms ook te rauw en niet erg harmonisch. Maar in plaats van daaraan aanstoot te nemen, kunnen we ons beter afvragen wat er aan de hand is, of er geen onraad is. Ook blijven luisteren naar brompotten en lastposten dus. Je kunt van hen leren. Ook in bagger is goud te vinden.

Voeten wassen

De kern van leiderschap in Bijbels licht is: niet heersen, maar dienen. Christus Zelf waarschuwde zijn discipelen voor hoe het in de wereld toeging. Kijk naar de wereld om te zien hoe het niet moet. In Mattheüs 20:25 en 26 staat: „Gij weet dat de oversten der volken heerschappij voeren over hen, en de groten gebruiken macht over hen. Doch alzo zal het onder u niet zijn, maar zo wie onder u zal willen groot worden, die zij uw dienaar.” Christus Zelf gaf het voorbeeld door de voeten van zijn dienaren te wassen.

Bij alle verschillen die er in leiderschap in samenleving, kerk en politiek ook zijn, is dit een gemeenschappelijk principe: het mag niet draaien om het ego van de leider, maar het moet gaan om het belang van de gemeenschap.

De geschiedenis van Jezus’ voetwassing wordt gelukkig wereldwijd nog steeds verteld, in ons land, maar ook in de Verenigde Staten, in Arabische landen, in India. Overal waar het Woord opengaat. Dat vele harten, ook van leiders, daardoor geraakt mogen worden: niet heersen, maar dienen. Zoals de Zoon des mensen niet is gekomen om gediend te worden, maar om te dienen en Zijn ziel te geven tot een rantsoen voor velen.

De auteur is Kamerlid voor de SGP.

Kom uit je comfortabele bubbel

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit en een politicus van een van de christelijke partijen houdt een toespraak. Deze toespraak is van Pieter Grinwis (ChristenUnie/SGP).

Bij een ”verdrukte vreemdeling” denken we niet zo gauw aan een Nederlandse christen, maar eerder aan bijvoorbeeld Asia Bibi, die in Pakistan ter dood werd veroordeeld. Dan leven wij toch erg comfortabel. We mogen naar de kerk. We kunnen zelfs onze stem laten horen in de politiek. Zelden wordt het vervelend of naar. Wij wonen immers in een democratische rechtsstaat, waar we een stil en gerust leven kunnen leiden en God mogen dienen.

Tegelijk is het risico natuurlijk levensgroot dat we ons laten meevoeren door de hoofdstroom van de cultuur. Dat we ons helemaal thuis voelen in ‘Babel’. Terwijl we ook het lef moeten hebben om tegen de stroom in te zwemmen.

Shalom

Mij trof wat de niet-gelovige Bas Heijne schreef naar aanleiding van de woorden van Jezus in de Bergrede (Matth. 5:46-47): „En als jullie alleen je broeders en zusters vriendelijk bejegenen, wat voor uitzonderlijks doe je dan?” Hij schreef: „Er is niets comfortabels aan deze woorden. Ze klinken als smalende aanklacht tegen de mens die het zichzelf in alle opzichten gemakkelijk wil maken, die zich koestert in zijn gevoelde verwantschap met gelijkgestemden, en in permanent gedeelde verontwaardiging over de ander. Jezus richt zich tegen mensen die geriefelijk in hun bubbel zitten, tot dezelfde sociale laag behoren, mensen die dezelfde mening hebben, mensen die het bij voorbaat met elkaar eens zijn, mensen die elkaar aan één stuk door bevestigen in wat ze toch al vinden” (NRC 6-4).

Heijne vertaalt de aloude radicale oproep om onze vijanden lief te hebben naar onze tijd dus met de oproep: kom uit je bubbel waarin je continu bevestigd wordt in je eigen mening, over je eigen groep en over die ander. Die oproep klinkt al in Jeremia 29: Jeremia roept de ballingen in Babel op hun koffers uit te pakken, huizen te bouwen, tuinen aan te leggen, te trouwen, kinderen te krijgen en zich in te zetten voor de bloei en vrede van die heidense stad. Terwijl de ballingen het oog vol heimwee op Jeruzalem gericht hebben, moeten ze integreren in Babel. Dat door hen gevreesde en misschien wel gehate Babel moet een stad vol ”shalom” worden.

Biblebelt

Natuurlijk is dat spannend, bijvoorbeeld als je kinderen in de klas nog de enigen zijn die naar de kerk gaan. Als je zelf op de werkvloer of in de gemeenteraad de enige bent die nog iets heeft met Jezus en Zijn kruis. Veel christenen trekken zich niet voor niets terug in Barneveld of Benthuizen, Oldebroek of Ouddorp. Juist tegen deze bewoners van de Biblebelt wil ik zeggen: Kom uit je bubbel. Kom naar Den Haag, Amsterdam of Rotterdam.

Natuurlijk, de woningmarkt is ingewikkeld. Betaalbare huizen voor gezinnen zijn nauwelijks meer te krijgen. Starters worden uit de stad weggedrukt door beleggers en expats. Per saldo krimpt het autochtone deel van Den Haag met 1250 mensen per jaar (vooral gezinnen uit de middenklasse trekken weg) en groeit het deel met een migratieachtergrond (en vaak ook een andere religieuze achtergrond) met 7250 per jaar.

Juist hier, waar christenen een kleine minderheid zijn geworden, is het belangrijk om zich als christelijke jufs en meesters, verpleegkundigen en ambtenaren, ondernemers en werknemers te vestigen. In deze stad, die seculier én multireligieus is. Waar, om met Paulus te spreken, het kruis dwaasheid is (1 Kor. 1:16). Maar waar je ook in ontspannenheid iets van het christelijk leven kunt laten zien en zo de vrede voor je omgeving kunt zoeken (Jer. 29).

Opstanding

Onze grote steden verschillen wat dat betreft niet veel van het Athene van Paulus’ dagen. Verontwaardigd over de vele afgodsbeelden, over alle machten die mensen overheersen, loopt Paulus door die stad. Tegelijk legt hij verbinding met de epicureeërs en stoïcijnen en haakt hij aan bij het altaar voor de onbekende god. Zo grijpt hij met beide handen de kans aan om op de Areopagus over die God te vertellen. Zijn gehoor luistert geboeid, totdat Paulus over de opstanding gaat spreken. Dat is voor de meesten het sein om het verhaal van Paulus, van Christus, niet meer serieus te nemen.

Maar hoewel velen afwijzend of schouderophalend reageren op de uitspraak dat het kwaad door Christus aan het kruis is overwonnen, hebben toch steeds weer mensen de onvoorstelbare stap richting Christus gezet. Na Paulus’ toespraak op de Areopagus ging het om Dynonisius, Damaris en anderen. Na hen zijn er velen gevolgd, vaak ondanks dreigende uitsluiting en vervolging. Nog steeds zien we de voorbeelden van mensen wier bubbel werd doorgeprikt. Die niet zozeer zochten, maar toch werden gevonden. Niet alleen in de Biblebelt, gelukkig ook in een stad als Den Haag.

De auteur is fractievoorzitter van de ChristenUnie/SGP in de Haagse gemeenteraad.

Participeren of je terugtrekken

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. D. J. H. van Dijk (SGP).

Participeren of je terugtrekken, er zijn of er niet zijn… Moeten christenen zich terugtrekken uit het publieke leven of daarin voluit participeren? Die vraag lijkt voor een christenpoliticus eenvoudig te beantwoorden. „Geen duimbreed is er op deze wereld waarvan Christus niet zegt: Het is mijn!” (Kuyper).

Toch is dit te simpel. De tijd speelt ook een rol. Ik kan als christenpoliticus de missionaire Paulus citeren, maar ik kan ook wijzen op Johannes, de banneling op Patmos. In Openbaring 22:11 lezen we: „Die onrecht doet, dat hij nog onrecht doe; en die vuil is, dat hij nog vuil worde.” Eens is de maat vol en is er geen ruimte meer voor bekering. Wie God dan echt niet wil dienen, moet maar doorgaan in zijn zonde. De gelovigen moeten zich hierdoor niet laten afleiden. Zij moeten niet letten op de wereld of op de mensen om hen heen. Zij moeten hun ziel redden. Zoals Johannes zegt: „Wij weten dat wij uit God zijn, en dat de gehele wereld ligt in het boze” (1 Joh. 5:19). Houd afstand van de wereld!

Niks missionair elan dus, laat staan theocratische idealen. Komt zo’n tijd –van de antichrist– niet dichterbij? Waakzaamheid is geboden. Maar ook nuchterheid. Op dit moment hebben christenen volop ruimte om deel te nemen aan het publieke leven. Wat een verantwoordelijkheid om van die ruimte gebruik te maken.

In die zin kan ik mij vinden in de oproep van J. K. A. Smith in zijn ”Awaiting the King”. Volgens Smith draait het om ”voorzichtige, kritische participatie” én om ”ad-hoc-antithese”. Christenen moeten zich niet terugtrekken uit het publieke leven, maar zich ook niet laten inpakken door een seculiere cultuur.

De ruimte voor christenen in de politiek mogen we kritisch benutten. Maar welk beeld zetten wij van God neer? Stel nu dat het saldo nul is, of zelfs negatief. Al dat geploeter en gepraat van christenpolitici. Al die campagnes en media-optredens. Goed bedoeld, maar toch te menselijk gedacht. Alsof wij God een handje moeten helpen door een partijtje mee te blazen.

Op onbewaakte momenten borrelen deze gedachten zomaar omhoog. Bijvoorbeeld als ik denk aan die reformatorische jongen. Hij verliet met slaande deuren zijn gelovige ouders in Barneveld om het ruige leven in Amsterdam te genieten. Dit leven bracht hem in de goot. Niemand die naar hem omkeek. Op de bodem van zijn bestaan schreef hij een brief naar zijn ouders. Hij bekende zijn schuld en vertelde dat hij graag weer naar huis wilde. Hij durfde echter niet te komen, omdat hij bang was dat zijn ouders hem zouden afwijzen. Daarom schreef hij dat hij wilde komen met de trein, die vlak langs de boerderij van zijn ouders zou rijden. Als zijn ouders een wit laken aan de waslijn hingen, wist hij dat hij welkom was. Als er geen laken hing, begreep hij dat hij nooit meer hoefde aan te komen bij zijn ouders.

Een paar dagen later zat de jongen in de trein. Hoe dichter hij de boerderij naderde, hoe zenuwachtiger hij werd. Zijn adem haperde en hij durfde niet naar buiten te kijken. Daarom vroeg hij een medepassagier of die naar buiten wilde kijken en het wilde zeggen als er bij een oude boerderij een wit laken aan de waslijn hing.

Die medepassagier wilde dat doen en ging voor het raam staan. Zijn mond viel open. „Kijk, kijk! De hele waslijn hangt vol met witte lakens! Maar niet alleen de waslijn, ook de eikenbomen. En uit alle ramen wapperen lakens. Wat is dit?”

Wat dit is? Het is het gezicht van de wachtende God. Hij staat op de uitkijk om verloren zonen te omarmen. Slagen christenpolitici erin het ware gelaat van God te tonen? Als zij een valse indruk van God geven, is al hun bezig-zijn schadelijk. Soms hoor ik mijzelf in de Eerste Kamer spreken. Het is verboden om te scheiden. Om drugs te gebruiken. Om naar de hoeren te gaan. Om je verpieterde leven te beëindigen. Gebod op gebod, regel op regel.

Hoe voorkomen christenpolitici dat God wordt neergezet als louter eisend in plaats van schenkend? Dat kan slechts op één wijze. Zij zullen geregeld iets moeten zeggen over het hart van het Evangelie. Zij zullen met regelmaat naar Christus moeten wijzen. Het spreekgestoelte in de Kamer is geen preekstoel. Maar als christelijke politiek niet mag leiden tot een onzuiver beeld van God, dan is dit onontkoombaar. Het zal wat wezen als van christenpolitici gezegd moet worden dat zij beter met een molensteen om de hals in de Hofvijver geworpen hadden kunnen worden (Lukas 17:2).

En als nu al die verloren zonen van het Binnenhof terugkeren naar God? Dan vinden de engelen in de hemel voor zó veel vreugde geen tranen meer.

De auteur is lid van de Eerste Kamer voor de SGP.

Christen moet zich spiegelen aan ervaringen van vreemdeling

Lezing van by Korstiaan van Vliet

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van prof. dr. Roel Kuiper (ChristenUnie).

Als in de Bijbel het woord ”vreemdeling” valt, dan moeten gelovige christenen de oren spitsen. Het gaat dan niet over anderen, maar over henzelf. Christenen zijn vreemdelingen op aarde. Hun definitieve woning is niet ”beneden” maar ”boven” (2 Kor. 5). Vreemdelingschap is een centraal motief in de apostolische brieven in het Nieuwe Testament.

Wanneer Petrus in zijn eerste brief zijn christelijke toehoorders aanspreekt als ”vreemdelingen en bijwoners” (1 Petrus 2:11) kiest hij voor woorden met diepe Bijbelse wortels. Hij wil dat christenen begrijpen dat hun vreemdelingschap niet losstaat van de ervaringen van het slavenvolk Israël in Egypte. De uitdrukking ”vreemdeling en bijwoner” slaat daar rechtstreeks op terug. Zo was Israël in Egypte. Het werd er gekleineerd en misbruikt. Daarom bevat de bevrijdende wet van God, de wet van de Sinaï, een reeks bepalingen om de vreemdeling grond onder de voeten, een bestaan, een eigen recht toe te kennen. Het refrein was steeds: „Bedenk dat uzelf vreemdeling (of slaaf) bent geweest” (Deut. 10:19). Israël mocht nooit vergeten wat het betekent om als vreemdeling geknecht te worden. Jahweh is een God Die de vreemdeling redt en hem een perspectief geeft. Tegen deze achtergrond wordt duidelijk waarom christenen pelgrims op aarde worden genoemd (Hebr. 11:13-16). Wij hoeven ons niet te hechten aan ons bestaan op aarde, want God heeft een ”vaderland” voor ons.

In de brief van Petrus komt die paradoxale spanning tussen het leven in het hier en nu en onze toekomst elders scherp tot uitdrukking. Zie de hele passage in 1 Petrus 2:9-16. Het volk van God heet ”koningen en priesters”, een ”heilige natie” en tegelijkertijd ”vreemdelingen en bijwoners”. Dat volk onderscheidt zich door het goede op aarde te doen en aardse machthebbers te eren. Elders heet het dat christenen burgers zijn, maar dan wel van een ander vaderland. Het is het én-én van het Koninkrijk van God. Het Koninkrijk is er al en daarom is er in deze wereld de weg van een bevrijdende en reddende God, maar de volheid van dit alles is nog komend en een belofte voor de toekomst. Van beide werkelijkheden zijn christenen deel. Die paradox vormt het hart van de Bijbelse vreemdelingschap.

Liefdeloosheid

In onze wereld kan de ervaring van vreemdelingschap niemand ontgaan. Er zijn grote migratiestromen, miljoenen vluchtelingen zijn op drift, samenlevingen zijn een smeltkroes van culturen, vele nieuwkomers doen hun best om in een nieuw thuisland een bestaan op te bouwen. Dit brengt spanning en ongemak.

In een globaliserende wereld, waarin mensen meer dan ooit kennisnemen van wat er in de wereld omgaat, is de ervaring van vreemdelingschap geïntensiveerd. Juist dan is het goed te beseffen dat wijzelf ook altijd vreemdelingen op aarde zijn, zelfs al leven we misschien al ons leven lang in dezelfde plaats of in hetzelfde land. Het besef dat wij geen blijvende stad op aarde hebben, behoedt ons voor xenofobie (vreemdelingenangst). We zijn allemaal als pelgrims die op doorreis zijn.

Christenen moeten zich spiegelen aan de ervaringen van de vreemdeling. Daarbij hoort ook de ervaring van het niet welkom zijn, de onverdraagzaamheid jegens vreemdelingen, het misbruik dat gemaakt wordt van iemands zwakke positie, rechteloosheid.

Ook de politieke arena kent onverdraagzaamheid: het niet (kunnen) accepteren van de ander zoals deze is. Daarbij horen ook de uitingen van de ander, diens woorden en gedragingen. Natuurlijk keuren we het niet goed als mensen zich niet houden aan wat samen is afgesproken. Er zijn woorden en gedragingen die buiten de orde zijn. Een Kamervoorzitter kan een Kamerlid berispen of aangeven dat ”onparlementaire” taal niet is toegestaan. Maar intolerantie gaat dieper. Dan verdragen we een ander niet om wie hij of zij is. We verdragen het andere van de ander niet. Dat is een daad van liefdeloosheid. Tolerantie betekent: ruimte maken voor de ander, ook al zijn we het met de leefwijze, het gedrag of de opvattingen van hem of haar niet eens.

Haat, verdriet en wanorde

Het andere van de ander kan een extra dimensie geven aan de omgang met elkaar, een bron van vernieuwing en verwondering zijn. Maar tegelijkertijd weten we dat het samenleven met zo veel verschil en diversiteit een opgave is. Het kan schuren en botsen, achterliggende denkpatronen en waarden kunnen tot onbegrip en irritatie leiden. Dan blijkt echte tolerantie een hele kunst. Soms is elkaar de ruimte geven het maximaal haalbare.

In de politiek heeft de afkeer van het vreemde geleid tot debatten over bevolkingsgroepen die zich moeten aanpassen of zelfs moeten verdwijnen. Uitingen in de media of het parlement zijn soms ronduit grof of beledigend. De taal van de onverdraagzaamheid begint zich een steeds grotere plaats te verwerven in de politieke arena.

Onverdraagzaamheid is een gif dat het samenleven ondermijnt. Het kan van alle kanten komen, vanuit ieder hart dat deze onverdraagzaamheid toelaat, vanuit ieder besef van eigen superieure identiteit. Deze onverdraagzaamheid kan zich richten tegen Marokkanen, maar ook tegen Joden. Zij kan mannen en vrouwen uitsluiten, ouderen en jongeren benadelen, met als resultaat dat mensen zich onveilig, ongewenst of overbodig voelen. Dit gif voedt het wantrouwen, de achterdocht, de minachting. Vervolgens raken verbindingen verbroken, mijden mensen de omgang met elkaar en lukt het samenleven en samenwerken niet meer. Wie onverdraagzaamheid zaait, oogst haat, verdriet en wanorde.

Concordia

De filosofe Julia Kristeva, zelf een politiek vluchteling uit Oost-Europa, schreef het boek ”De vreemdeling in onszelf”. Zij stelt zich de vraag hoe het komt dat de integratie van ”vreemde aspecten” in de westerse (Europese) cultuur zo moeizaam gaat.

Volgens Kristeva staat het moderne individu de integratie van vreemdelingen in de weg. Zij bedoelt daarmee het individu dat waakt over zijn autonomie en eigenheid. Zelfgerichte autonomie kan niet goed omgaan met het andere van de ander. Dat andere, het vreemde, moet dan verdwijnen of zich geheel assimileren. Wie zo van de eigen autonomie uitgaat, kan niet omgaan met verschil en niet echt tolerant zijn. Hij vlucht liever in een of andere identiteitspolitiek.

Op sommige oude gemeentehuizen vindt men het woord concordia: eendracht. Tolerantie is een eerste stap op weg naar deze eendracht, zonder welke goed samenleven niet lukt. Tolerantie is een samenlevingsdeugd, die gevoed moet worden in kerken, op scholen en in de politieke arena, te beginnen bij het spreken van bestuurders en parlementariërs. Tegelijkertijd is het slechts een eerste stap en niet meer dan dat. Het gaat erom dat we er daadwerkelijk zijn voor elkaar, dat burgers zich inzetten voor het welzijn van alle anderen, dat vormen van maatschappelijke liefde tot bloei komen. Niet voor niets is solidariteit een maatschappelijke deugd. Maar dit alles wortelt in de liefde, en de liefde drijft het kwaad van de onverdraagzaamheid uit.

Voor christenen luistert dit alles bijzonder nauw, juist omdat zij in de Bijbel worden aangesproken als ”vreemdelingen en bijwoners”. Wat dat is en wat dit met zich meebrengt, mogen zij niet vergeten. Integendeel, het helpt hen om te beseffen dat God ons allen ziet en dat Hij elders een stad bereid heeft. Onze stad is niet op de aarde, maar in de hemel. De kerkvader Augustinus sprak over die beide steden, die twee werkelijkheden, en wist dit: werkelijk blijvend is de liefde, niet de amor sui, de liefde voor onszelf, maar de amor Dei, de liefde voor God, de Schepper van alle mensen. Dat is de liefde waar de vreemdeling op is aangewezen.

De auteur is voorzitter van de ChristenUniefractie in de Eerste Kamer.