Categorie: CDA

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Het thema van dit jaar is ”David, de man naar Gods hart, koning bij de gratie Gods”. Vandaag met bijzondere aandacht voor respect. Volgens de woordenboeken gaat het bij respect om eerbied, aanzien, waardering of omzien naar elkaar. Dat is nogal wat.

Al mijmerend over de betekenis van respect moest ik denken aan 2001. In dat jaar besloot het tweede paarse kabinet van VVD, PvdA en D66 in de plaatselijke kerk van Kootwijkerbroek te vertellen dat onze dieren geruimd zouden worden wegens de vermeende uitbraak van mond-en-klauwzeer.

Van jongs af aan is me geleerd om ontzag en eerbied voor de overheid te hebben. Ingegeven door Psalm 72: „O God, geef den koning Uw rechten, en Uw gerechtigheid den zoon des konings.” Maar ondanks deze woorden ontstond bij mij een tijdelijke aversie tegen alles wat met de overheid te maken had. Arrogantie en grievende uitspraken deden daar nog een schepje bovenop. Zoals de uitspraak van toenmalig minister van landbouw Brinkhorst (D66): „Zolang Onze Lieve Heer Zelf niet gesproken heeft, is er kennelijk geen MKZ. Ik denk dat men daarop nog lang zal kunnen wachten.”

Voorbeeld

Mijn gevoel was een gevoel van onmacht. Een gevoel van het moeten verdedigen van mijn gezin, mijn inkomen, mijn bestaansrecht. Een gevoel van: Blijf af van onze gemeenschap. Ik kon geen enkel respect meer opbrengen voor Brinkhorst met zijn grievende opmerkingen. En met hem als vertegenwoordiger van de overheid dus ook geen ontzag en eerbied meer voor de overheid.

Vandaag ervaar ik de betrekkelijkheid van wat ik toen dacht. In het Bijbelgedeelte van vandaag, 1 Samuël 24, brengt God Saul en David heel dicht bij elkaar.

Calvijn schrijft: „Dat wij uit dit voorbeeld leren van David.” In de ogen van mensen kunnen we soms goede redenen hebben om ons te verdedigen. Maar in de ogen van God mogen we het soms niet zo ver laten komen.

Zouden Saul en David respect voor elkaar hebben gehad? De Bijbelverklaring van Dachsel geeft aan dat koning Saul opnieuw de ondergang van David zocht. En David werd door 600 manschappen aangemoedigd om zijn kans te grijpen en zich van Saul te ontdoen. Daaruit blijkt weinig respect of waardering voor elkaar.

We lezen wel dat David Saul op een respectvolle manier aanspreekt. Hij doet dat niet zozeer uit respect voor Saul, maar uit ontzag voor God. Saul was immers de gezalfde van God.

Kenmerk christenen

Respect staat tegenwoordig wel weer volop in de aandacht. Op ons laatste CDA-congres sprak een conductrice van de Nederlandse Spoorwegen over haar werk en met welk geweld conducteurs te maken hebben. Zelfs de opmerking dat een abonnement binnenkort verloopt, levert al verbaal geweld op. Terwijl zo’n mededeling juist een serviceopmerking is. Haar toespraak heeft bij velen, en ook bij mij, ongelooflijk veel indruk gemaakt.

Ook het respect tegenover politici is regelmatig ver te zoeken. In mijn mailbox komen e-mails binnen waaruit geen waardering voor ons werk spreekt. Triest, maar nog erger is dat regelmatig onze God daarin wordt beledigd. Wanneer je inhoudelijk reageert, komt er zelden een reactie.

Respect voor elkaar gaat verder dan de huidig veel geprezen tolerantie. Want ”ik respecteer je mening” kun je zeggen zonder iets met de mening van de ander te doen.

Respect is als het goed is een verbindende factor in de samenleving. Respect en liefde zijn kenmerkend voor hoe wij als christenen in het leven staan. En ik denk dat iemand alleen respect en gezag kan afdwingen doordat zijn woorden aansluiten op zijn gedrag.

In Dordrecht staat boven de uitgang van een kerk: „De dienst in de kerk is ten einde, de dienst buiten de kerk is begonnen.” Laten wij, zoals we hier samen zitten, voldoende respect en liefde horen en zien in ons leven? Verbeter de wereld en begin bij jezelf! Laten we dat niet uitstellen. De dienst buiten de kerk is begonnen.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

David en Goliath; het verhaal is overbekend. Het wordt al eeuwen gebruikt –en misbruikt– als voorbeeld van hoe ook ogenschijnlijk zwakke krachten het machtige en krachtige kunnen verslaan.

Als het beeld van David en Goliath tegenwoordig wordt gebruikt, ligt de nadruk steevast op de ongelijkwaardige krachten van beiden. Daarin wordt de lering gezien voor hedendaagse situaties. Dat krachtsverhoudingen niet bepalend zijn, dat men macht niet moet bestrijden met de eigen wapens op eigen terrein, maar door het onverwachte te doen. Zo wordt het echter een gewoon verhaal over de betrekkelijkheid van macht en kracht; dat men niet op macht moet vertrouwen, maar op verstand en slimheid. En dat is nu juist niet de boodschap van het Bijbelse verhaal van David en Goliath. Dat gaat over vertrouwen op God, en niet op jezelf.

Vertrouwen op God; maar dan niet het vertrouwen waar je over praat, maar vertrouwen waar je op bouwt. Vertrouwen waar je over praat, wordt betwijfeld. Echt vertrouwen is vanzelfsprekend – is rotsvast. Zoals in het verhaal over de rabbi die met zijn assistent onderweg overnachtte bij een kinderloos echtpaar. De vrouw klaagde haar nood aan hem en de rabbi zegde haar toe dat als zij in geloof in gebed daarom vroeg, zij een kind zou krijgen. Een jaar later was er een kind. De assistent, die ook ongewenst kinderloos was, vroeg zuur aan de rabbi waarom zijn gebed nooit verhoord werd. Waarop deze hem antwoordde dat hij ook nooit na zijn gebed onmiddellijk een wieg en kinderkamer had gemaakt, kinderkleren had gekocht en alles in gereedheid had gebracht, in vertrouwen dat het kind er zou komen.

Zo groot was ook het vertrouwen van David. Is dat de boodschap? Dat we in geloof mogen vertrouwen dat het goed komt?

Dat niet, denk ik. David doet geen beroep op Gods Naam om vervolgens met zijn armen over elkaar te blijven staan. Dat zou God verzoeken zijn, zoals later de verzoeking van Christus in de woestijn; spring van het tempeldak en engelen zullen U dragen. Nee, toen Goliath aanviel, ging David erop af met zijn slinger en overwon. Hij was niet onbewapend, zoals Gideon –de slinger was een wapen in de oudheid–, hij was alleen lichter bewapend en God gaf de zege.

Is dat dan misschien de strekking; dat wie in Gods Naam strijdt de overwinning behaalt? Dat is ongetwijfeld zo. Maar politiek is dat een heel gevaarlijke gedachte. Velen voeren in naam van hun god oorlog tegen de machtigen der aarde; de Islamitische Staat, de aanslagplegers in Parijs. Zij denken hetzelfde te doen als David; de wereld bestrijden omdat deze hun god niet de eer geeft. De aanslagplegers in Parijs waren, net als David, verontwaardigd omdat hun god beschimpt werd. U en ik kunnen vermoedelijk het verschil wel aangegeven, maar voor buitenstaanders oogt het allemaal hetzelfde.

Het verhaal van David en Goliath richt zich tot ieder van ons, niet specifiek tot de politiek. Als ik het goed zie, zit een belangrijke sleutel van het verhaal even voor de passage die we lazen, in vers 11. Als Goliath voor de eerste keer Israël heeft uitgedaagd, staat er: „Bij het horen van deze woorden stonden Saul en het leger van Israël verlamd van schrik.” Angst bepaalde het handelen van Saul en van de andere Israëlieten, en niet wat er geboden was om te doen. Alleen bij David is dat anders. Als hij Goliath hoort, raakt hij niet verlamd van angst, maar bezield door verontwaardiging. Dat bepaalt zijn reactie, hij doet wat geboden is in het volle vertrouwen dat God Goliath wel in zijn macht zal geven.

Dat is, denk ik, de praktische boodschap van het verhaal van David en Goliath, ook in onze tijd. Dat als het erom gaat te doen wat uit geloof geboden is om te doen, we ons niet moeten –en hoeven– te laten beheersen door angst. Angst is een slechte raadgever. Als vrees voor anderen en zorg om het eigen bestaan het leven gaan beheersen, komt de zorg voor de naaste doorgaans als eerste in de knel. En als angst en zorg ons publieke leven gaan beheersen, komen er doorgaans mensen in de knel – veel mensen. Want in de politiek hanteert men macht over anderen en als dat beheerst gaat worden door vrees voor wat anders of vreemd is, ligt onrecht of erger al gauw op de loer.

De boodschap van het verhaal van David en Goliath is misschien wel dezelfde als de bede van Franciscus: „Heer, geef berusting om te aanvaarden wat ik moet aanvaarden, geef de moed om aan te pakken wat er veranderd moet worden, en geef de wijsheid om tussen die twee te kunnen onderscheiden.” En ik zou eraan toevoegen: laat mij niet uit angst berusten in wat ik uit overtuiging zou moeten veranderen of bestrijden. Die wijsheid en die moed had David tegenover Goliath, en dat maakte hem tot een man naar Gods hart. Laten wij evenzo doen in ons leven.

De auteur is vicepresident van de Raad van State.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Romeinen 13 zegt ons heel duidelijk dat we het gezag van de overheid moeten erkennen. Wie zich tegen dit gezag verzet, verzet zich tegen een instelling van God. Dat is voor ons als mensen die leven in de 21e eeuw moeilijk te accepteren. Wij zijn het er diep in ons hart niet mee eens.

Over dit specifieke stuk in de Bijbel heb ik veel nagedacht, naar aanleiding van een besluit van de regering in 2001. De regering besloot toen over te gaan tot ruiming van vele dieren, door de veeziekte mond-en-klauwzeer (MKZ) die ons land toen teisterde.

Samen met mijn gezin woonde ik destijds in Kootwijkerbroek. En ook de varkens waar wij voor zorgden moesten worden gedood wegens vermeende MKZ. Het gezag erkennen van de overheid, terwijl je ervan overtuigd bent dat je varkens gezond zijn en ruiming niet nodig is, is voor mij erg moeilijk geweest.

De Bijbelverklaring van Dächsel heeft me geleerd dat een christen geen recht van revolutie kent. Een christen kan in een toestand komen dat hij aan de overheid gehoorzaamheid moet weigeren. Maar alleen als die overheid hem noodzaakt om onrecht te doen. Nooit als een christen zelf onrecht moet lijden!

Opdracht

Uiteindelijk heb ik ingestemd met de ruiming van de varkens. Maar ik vraag me regelmatig af of het niet anders had gemoeten. Was ik tot die tijd niet politiek actief, de worsteling die ik in Kootwijkerbroek heb meegemaakt, is voor mij achteraf een van de redenen geweest om de politiek in te gaan.

Ik wilde actief meedenken en niet chagrijnend mijn hoofd buigen omdat het niet anders kon. Niet denken: het wordt steeds minder christelijk en Nederland is toch niet meer te redden. Niet tegen de politiek aanschoppen, maar proberen veranderingen ten goede in de overheid aan te brengen. Dat was een opdracht die ik mezelf meegaf toen ik politiek actief werd. Eerst als raadslid en fractievoorzitter voor het CDA in Barneveld en nu als Tweede Kamerlid.

De titel die de organisatie me vandaag meegaf was: Politiek is niet vies. En ja, daar ben ik het mee eens. Politiek bedrijven is het sluiten van compromissen. Dit is in mijn ogen niet hetzelfde als vuile handen maken. Het is de kern van de politiek om op vredige wijze verschillende meningen te verenigen in een gemeenschappelijk belang.

In de dagelijkse praktijk merk ik dat politiek ook strijd kan zijn. Strijd om op te komen voor je idealen. Strijd om op te komen voor onze naasten. Maar ook strijd om op te komen voor onze veiligheid.

Veiligheid

Dat is gelijk een bruggetje naar wat Romeinen 13 ons nog meer leert. De overheid staat in dienst van God en is er voor ons welzijn. Daaronder versta ik ook dat zij dient op te komen voor onze naasten en onze eigen veiligheid buiten onze landsgrenzen.

Recent heeft de Tweede Kamer in grote meerderheid ingestemd met een missie naar Irak. Zo’n besluit wordt niet zomaar genomen. En eerlijk gezegd vind ik het eigenlijk het moeilijkste van mijn werk als Tweede Kamerlid en volksvertegenwoordiger.

Mannen en vrouwen worden met zo’n besluit door de overheid een oorlogsgebied ingestuurd. Het kan hun hun leven kosten. Maar ik heb met volle overtuiging voor de missie gestemd. De terroristen van de Islamitische Staat (IS) zijn een bedreiging voor Irak en Syrië, voor de Arabische wereld en voor ons in het Westen. Waar IS heerst, heerst een terreur die zijns gelijke in de wereld niet kent.

Het is ook een bedreiging voor onze samenleving. Jihadisten reizen heen en weer. Zwaaien hier met hun vlaggen en ze roepen van daaruit op tot actie tegen Nederlandse doelen. Nederland heeft dáár een taak, omdat IS ons híér bedreigt. Maar we hebben daar ook een taak omdat we het moorden, het mishandelen en het verdrijven van hele volkeren aan de grens van Europa niet kunnen laten gebeuren.

Tot slot leert dit Bijbelgedeelte ons ook dat we belasting moeten betalen en ontzag moeten hebben voor Gods gezag. Ik heb de indruk dat veel mensen gefrustreerd zijn over de politiek. Diverse verkiezingen hebben dat ook laten zien. Nieuwe partijen zien het licht en als ze de verwachtingen niet waarmaken richten we ons weer op een andere partij. Maar gelukkig, God Zelf is onaantastbaar. Hij kan een regering laten doen wat Hij wil.

Politiek is alleen daarom al niet vies.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van drs. W. J. Deetman (CDA).

Paulus kreeg van de Heer de opdracht naar Rome te gaan om daar voor de keizer te verschijnen. Rowan Williams zegt hierover in zijn in 2012 verschenen boek ”Faith in the Public Square” (Geloof in het publieke domein), dat deze opdracht voor Paulus behelsde dat hij zich moest vestigen in het centrum van de politieke én godsdienstige macht. De boodschap van het Evangelie moest ook daar, in Rome, worden gebracht. Die boodschap lag niet alleen in de verkondiging, maar moest ook zichtbaar zijn in het dagelijks doen en laten. Van de verplichte verering van de keizer kon geen sprake zijn, ondanks de dreigende doodstraf.

Het gaat er niet om de samenleving van Rome en de politieke situatie in het Romeinse Rijk ten tijde van Paulus te vergelijken met die van heden ten dage. De verschillen zijn te groot. Waar het wel om gaat, is de opdracht tot het brengen van de Boodschap naar de hoofdstad, tot in het centrum van de macht. Want het brengen van de boodschap van het Evangelie heeft consequenties voor het dagelijks leven van iedereen, in zowel het politieke als het maatschappelijke leven.

In ons land is er de scheiding tussen kerk en staat. Heeft het dan nog zin zich op te houden in het centrum van de macht en politiek? Dat punt is voor onszelf van belang wanneer we letten op het belang van de kerk voor het publieke domein. We komen dan op het trefwoord genade.

De kerk heeft weet van de betekenis van dat woord voor ieder persoonlijk, voor de onderlinge verhoudingen, voor een samenleving, de kerk weet daarom van vergeving en verzoening.

De overheid heeft weet van de betekenis van wetten, meer dan van genade. De overheid ordent via wetten en regels, zoals ook al in het Romeinse Rijk het geval was. Voor de wet is iedereen gelijk, ongelijke behandeling is uit den boze. Wetten moeten consequent worden toegepast. Wetten kunnen in de uiterste consequenties toegepast, onmenselijk zijn en dit moet worden vermeden.

Dan helpt zoiets als genade. Wet en genade gaan hand in hand. De wet kan niet zonder genade. Dat impliceert dat kerk en overheid elkaar, over en weer, zo nodig mogen en moeten aanspreken op concrete zaken.

Voor de kerk gaat om een spreken in de zin van toelichten, uitleggen. Onderricht zoals Jezus dat gaf in de tempel en waarvan de evangelist Lukas meldt dat het gehele volk aan zijn lippen hing.

Daarmee heeft het zin om in het centrum van de politieke macht te verkeren. Wanneer het erop aankomt, moet er gesproken en gehandeld worden.

Een jaar geleden hadden wij er nog geen idee van dat grootschalig en op zo veel plaatsen heftige onrust, gewelddadigheden, burgeroorlog en oorlog zouden gaan uitbreken om verschillende oorzaken. Situaties waarin leiders tegenover elkaar staan en het uiterste geweld van de dood niet schuwen om hun doelen te bereiken. Weliswaar niet dicht bij ons land, maar we zijn er wel bij betrokken. Het verlangen naar vrede is groot.

Misschien helpt het als we erin slagen het gesprek gaande te houden tussen tegenstanders en met onze tegenstanders. Wanneer we blijven praten met elkaar. Wanneer we uitspreken dat de wens voor vrede, rechtvaardigheid en verdraagzaamheid breed wordt gedeeld in deze wereld en het erom moet gaan dat te bereiken. Als we laten merken dat we bereid zijn om samen opnieuw te beginnen.

Spectaculair? Het zaaien van het mosterdzaadje waarnaar Jezus verwijst is als zodanig ook niet spectaculair en toch kunnen de resultaten aanzienlijk zijn. Hier vraag ik: is dat ook niet leven en handelen vanuit genade, vergeving en verzoening, vanuit de gegeven opdracht op weg te gaan?

We kunnen het centrum van de macht ook mijden. We kunnen de verantwoordelijkheid ontlopen, zoals Jona aanvankelijk deed. We kunnen een andere richting dan die naar Ninevé of Rome uitgaan. De vraag komt op of we dan niet de Eeuwige buiten onze dagelijkse bezigheden laten.

De bekende neutrale houding. De gevolgen van die neutraliteit, zo leert de geschiedenis, zijn ernstig. Daarom geldt nog steeds de opdracht: ga naar Rome om voor de keizer te verschijnen. Zoek het publieke domein op, het centrum van de politiek en macht.

Zal alle tirannie dan eens geleden zijn? Die vraag wordt gesteld in lied 756 uit het Liedboek, met daarop direct het korte antwoord dat onze hoop bevestigt. „O sabbat Gods! En zie, dan zal het vrede zijn!”

De auteur is lid van de Raad van State.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Sander de Rouwe (CDA).

Onder het jaarthema ”Het Nieuwe Testament en de overheid” plaats ik vandaag de ondertitel ”Een appel op de heidense overheid”.

De Bijbelse hoofdpersoon is Paulus, die midden in een complexe juridische en geestelijke strijd is verwikkeld. Midden in die strijd doet hij een appel op die heidense overheid. Waarom doet uitgerekend Paulus, de trouwe leerling van God, een beroep op die heidense overheid? En wat kunnen we vandaag met deze boodschap?

Ik neem u voor de context mee terug naar de tijd waarin dit zich afspeelt. Paulus, de vroegere Saulus, die jacht maakte op de eerste volgelingen van Jezus, is na zijn plotse bekering in Damascus zelf een actieve volgeling van Jezus geworden. Aan iedereen die het wil horen vertelt hij over de wederopstanding van Jezus. De farizeeërs willen er niets van horen en zien hem als een onruststoker die uit de weg geruimd moet worden. Daarom klagen ze hem aan bij het gezag.

Het gezag, dat is de heidense overheid, lezen we in Handelingen, de Romeinse autoriteiten.

Paulus beroept zich tijdens de rechtszaak op de keizer. De Romeinse machthebbers begrijpen dit niet. Letterlijk zeggen Agrippa en Festus tegen elkaar: „Hij had al vrij kunnen zijn als hij zich niet op de keizer had beroepen.” Maar Paulus begint een lange en wonderbaarlijke reis richting Europa. Naar het heidense centrum van de macht: Rome.

Tijdens die wonderbaarlijke reis wordt duidelijk wie er daadwerkelijk aan de touwtjes trekt. Een engel verschijnt in een nacht aan Paulus en die bevestigt de opdracht van God: Wees niet bang, Paulus, maar je moet voor de keizer verschijnen.

Weet u wat ik zo wonderbaarlijk vind? De eeuwen hieraan voorafgaand zijn er vele koningen in Israël geweest. In het Oude Testament lezen we hoe al deze koningen door God aangesteld werden en met Hem in contact stonden. En in vrijwel alle gevallen keren die koningen zich van God af. Ze gaan hun eigen gang en verlaten het pad van God.

Hier in het Nieuwe Testament lijkt er sprake van een forse trendbreuk in Gods werkwijze. Als het niet met de Joodse koningen onder Zijn gezag kan, dan maar zonder.

God gaat dus verder met Zijn plannen. Niet via het joodse volk, niet meer via godvrezende koningen, maar via de goddeloze, heidense Romeinse overheid. God beschermt Paulus dus langs deze overheid, en brengt hem op zijn bestemming.

Even naar het nu. Wij leven in een land met een zeer grote vrijheid van godsdienst.

Heel soms maken mensen hun zorgen bij mij kenbaar. „Christenen worden weggedrukt. Kijk naar het verdwijnen van de zondagsrust, kijk naar de secularisatie.”

Met dit verhaal in de hand, valt daar een heel ander licht op. Het verhaal bevestigt dat Gods plannen altijd doorgaan, welke regering of staatsvorm ook in het zadel zit.

Er is na de periode van Paulus veel veranderd. De christelijke gemeenschap, toen nog klein en getuige van het aanbreken van Gods Koninkrijk, wordt in de eeuwen daarop via de kerken groot, machtig en zeer invloedrijk op het openbaar bestuur.

Is de christelijke politiek, waarvoor ik mij inzet, dan achterhaald? Deze vraag wordt mij regelmatig gesteld. Mijn antwoord is: Welnee.

De tijd en de verouderde gedachte dat politici het Evangelie in de samenleving brengen liggen inderdaad achter ons. De politiek is immers allang geen vormgever van die samenleving, maar veel meer een verlengstuk daarvan. En in dat verlengstuk mag en kun je als politicus kleur brengen en bekennen. Daarin past meer dan ooit het christelijke mensbeeld dat zich juist niet laat vangen in een links-rechtsschema.

We zijn elkaar gegeven tot kostbare en allen unieke mensen. Met onze beperkingen en onze capaciteiten. Niemand uitgezonderd. Christelijke politiek, in welke vorm dan ook, heeft hierin toekomst als zij tegenover de heersende opinie van wantrouwen, wetten en afrekenen, deugden als vertrouwen, verantwoording en vergeving weer zichtbaar maakt en centraal stelt.

Terug naar Paulus. Uiteindelijk komt hij aan in Rome en krijgt daar ruim de mogelijkheid om iedereen te ontvangen en toe te spreken. Juist het tegenovergestelde van waarvoor hij is aangeklaagd, gebeurt. Het verhaal van de opstanding, van de verlossing, wordt verteld en krijgt letterlijk en figuurlijk voet aan grond, daar in dat machtige Rome. Ondanks die heidense overheid.

Ik sluit af met een lied: ’t Werk van God is niet te keren, omdat Hij erover waakt. En de Geest doorbreekt de grenzen, die door mensen zijn gemaakt.”

De auteur is Kamerlid voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus of bestuurder een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

Een koe is een dier met vier poten, maar niet ieder dier met vier poten is daarom een koe. Zo leerden we dat op school. Soms zie je Gods hand in de geschiedenis, maar daarom is geschiedenis nog geen heilsgeschiedenis. Soms bevorderen overheden met hun beslissingen de heilsgeschiedenis, maar daarom is nog niet alles wat overheden doen deel van de heilsgeschiedenis.

Zelfs als overheden goed doen, is dat geen barmhartigheid en naastenliefde zoals God die vraagt. Wat mensen heiligt als het uit geloof geschiedt, verandert als het door overheidsmacht wordt opgelegd. De hongerige voeden, de dorstige laven, de naakte kleden, de zieke bezoeken; het strekt tot Gods eer als het uit geloof wordt gedaan, maar niet als de wet daartoe verplicht. Dan gaan politieke partijen met de eer strijken en de belastingbetaler draagt de kosten.

Dat geldt ook voor andere geboden: vergeven, ”de andere wang toekeren”. Dat is mooi als u en ik dat doen. Maar als de staat schulden vergeeft, gevangenissen openzet, genade voor recht laat gelden, zou dat velen schaden en de lasten leggen bij mensen die er vermoedelijk heel anders over denken. Daarom is het een gevaarlijke verwarring te denken dat we wat God van ons verlangt, bij de overheid neer kunnen leggen. Want die overheid doet dat met plichten en zo nodig met dwang en geweld; dat is niet Gods rijk.

Daarmee wil ik niet zeggen dat overheden geen plaats hebben in Gods bedoeling. Nee, het is zoals Paulus schrijft in Romeinen; overheden, ze zijn nodig om mensen in vrede samen te doen leven. Ze kunnen verenigen waar anders achterdocht, vrees en wantrouwen zouden heersen.

Maar let op, ze brengen ook scheiding in wat bij elkaar hoort. Het is dit jaar honderd jaar geleden dat Europa op lichtzinnige wijze een oorlog tussen staten begon en daarmee een halve eeuw van onnoembaar leed over mensen afriep. Het is daarom goed dat we in hetzelfde jaar Europese verkiezingen hebben. Want let wel: de Europese Unie is evenzeer overheid in de zin van de brieven van Paulus. Een voorwaarde om mensen in Europa in vrede samen te doen leven. Maar die Europese overheid is evenzeer behept met de erfzonde van overheden; als zij mensen verantwoordelijkheid uit handen wil nemen en voor hen wil beslissen, kunnen mensen niet tot hun recht komen.

Dat betekent niet dat we ons dus maar niet in moeten laten met de overheid, omdat we anders misschien vuile handen maken. Daar speelt vertrouwen in Gods hand in de geschiedenis juist een rol.

Dat vertrouwen betekent niet dat wij zonder nadenken risico’s kunnen nemen, omdat God het wel ten goede zal keren. Dat is de verzoeking in de woestijn: spring van de tempel, want engelen zullen u dragen. Het betekent evenmin dat dus alle kwaad in de wereld ook uit God is. Het betekent ook niet dat dus alles wat we doen Gods werk is; en nog minder dat niets ertoe doet, omdat alles al vaststaat. Dat zijn allemaal pogingen om met het verstand een boodschap van hoop in haar tegendeel veranderen. Het is weer de koe en die vier poten.

Gods hand in de geschiedenis? Ik heb het altijd zo begrepen dat we erop mogen vertrouwen dat we niet altijd en overal zijn overgeleverd aan heilloze ketens van actie en reactie, zoals het begin van die wereldoorlog honderd jaar geleden. Het is het vertrouwen dat dat soort ketens kan worden onderbroken en wordt onderbroken; helaas niet altijd, maar vaker dan we soms denken.

Dat vertrouwen geeft moed om ook zelf, waar mogelijk, die ketens van actie en reactie te doorbreken door het onverwachte te doen; de andere wang toe te keren.

Het geeft moed om steeds opnieuw op te komen tegen wat niet geaccepteerd mag worden. Het kan ook de moed geven om, ook als alles tegenzit, te hopen dat er iets goeds uit kan ontstaan. Dat alles niet vanwege vertrouwen op bovennatuurlijk ingrijpen, maar vanwege de wetenschap dat het goede wat mensen doen vrucht heeft en anderen kan inspireren; dat de geest vaardig is en de duisternis het licht niet zal kunnen overwinnen. Denk niet dat dit alleen een boodschap is voor wie geschiedenis maken. De boodschap richt zich tot ieder van ons, want geschiedenis ontstaat uit het handelen van velen en uit de wijze waarop we met elkaar omgaan. Het hangt soms van de kleinste dingen af: „Als de neus van Cleopatra een tikje korter was geweest, zou de aarde een heel ander aanzien gekregen hebben”, schreef Blaise Pascal. Daarom: ook als het donker ons lijkt te omsluiten, is het beter een kaars op te steken dan over het duister te klagen. Dat is vertrouwen op Gods hand in de geschiedenis.

De auteur is oud-minister en vicevoorzitter van de Raad van State.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

In 2001 woonde ik samen met mijn gezin in Kootwijkerbroek. Een plaats op de Veluwe die werd getroffen door een ramp. De overheid bepaalde dat er ruimingen moesten plaatsvinden. Wat ben ik boos geweest! Over de in mijn ogen onterechte ruimingen en later over de kwetsende woorden van minister Brinkhorst richting onze christelijke gemeenschap. Ik werd voor de keuze gesteld: blijf ik aan de zijkant staan of ga ik wat aan de situatie doen?

Al vrij snel werd ik gevraagd om actief te worden in de agrarische belangenbehartiging. Jaren later bleek dat deze voor mij moeilijke tijd een opmaat was naar de politiek. Eerst in de gemeenteraad van Barneveld en nu als Tweede Kamerlid voor het CDA. Dit zie ik als Goddelijke leiding in mijn leven. Maar op een geheel andere wijze dan Nehemia.

In het eerste hoofdstuk kunnen we lezen dat hij in gebed ging. Dat deed ik in 2001 helemaal niet. En ook Nehemia verder lezend, gaat elke vergelijking tussen zijn en mijn leven mank. Nehemia kan mij en ons allemaal veel leren.

Nehemia herstelt het burgerlijk bestuur, het bestuur van de kerk en van de gezinnen. Eind goed, al goed, zou je denken. Maar als Nehemia een tijdje uit de stad is, vervalt het volk van God weer in oude zonden. Nehemia moet opnieuw orde op zaken stellen, zo kunnen we lezen in Nehemia 12 en 13. Hij eindigt in een soort zucht: „Denk aan mij, mijn God, ten goede.”

Dat Nehemia zijn eigen leven aan veel doodsgevaren heeft blootgesteld, een groot leider was en dat Israël veel aan hem heeft te danken, zal denk ik niet worden betwist. Wij leven duizenden jaren later. Afgelopen maand las ik in dagblad Trouw een artikel naar aanleiding van een onderzoek naar een sterke leider. Trouw deed samen met de Vrije Universiteit onderzoek naar de emotionele staat van de Nederlandse kiezer. „Nederland, zo vindt de Nederlandse kiezer, heeft behoefte aan een sterke leider. Iemand die zonder al te veel democratisch geneuzel besluiten neemt. Dat zegt meer dan 60 procent van de Nederlanders, ondervraagd in een representatieve steekproef”, aldus Trouw. Nehemia 13 lezend, dacht ik: Zou Nederland een leider als Nehemia accepteren? Een leider die niet alleen het burgerlijk bestuur herstelt maar ook bestuur van de kerk en van de gezinnen?

Het Bijbelgedeelte uit Nehemia 13 begint met het gegeven dat er op een dag werd voorgelezen uit het boek van Mozes, het wetboek. In hoofdstuk 8 kunnen we lezen hoe dat dan ging „heel het volk [verzamelde] zich als één man op het plein dat voor de Waterpoort ligt.” Zodra het volk de wet gehoord had, handelde het ernaar. Er werd acuut gehoorzaamd.

Dat is vandaag de dag wel anders. Wij mensen moeten eerst de redelijkheid van iets inzien, willen we gehoorzamen. Stel dat we vandaag zouden meemaken dat al het volk in de steden en dorpen zich verzamelt op de pleinen om te luisteren naar teksten uit het boek van Mozes, het wetboek. Ik denk dat er paniek zou ontstaan bij de burgerlijke overheid. Hier zijn namelijk geen draaiboeken voor.

In vers 10 lezen we dat het volk alleen aan zichzelf dacht en niet meer in het onderhoud van de Levieten, zangers en portiers in het huis van God wilde voorzien. Daarom waren deze mensen weer landbouw gaan bedrijven om in hun eerste levensbehoeften te voorzien. Het huis van God was leeg.

Is onze tijd zo anders dan de tijd die in het Bijbelboek Nehemia wordt beschreven? Wil onze samenleving nog wel bijdragen? Het was toen, maar ook tegenwoordig, een tijd van ”ik” en ”nu”. Onze oud-premier Balkenende begon na twee paarse kabinetten een debat over waarden en normen. Balkenende hamerde op termen zoals fatsoen, respect en discipline. Hoon en uitspraken zoals ”spruitjeslucht” vielen hem ten deel. Balkenende deed echter niet meer dan een appel op de verantwoordelijkheid van de samenleving.

Soms denk ik dat zijn appel op de verantwoordelijkheid aan dovemans oren was gericht. In 2008 stortte de financiële markten in. Banken struikelden over hun hebzucht. Gelukkig zie ik waarden langzaam weer terug komen in onze samenleving. In gesprekken met het bedrijfsleven komt eigenlijk altijd duurzaam en verantwoord ondernemen naar voren. Niet als loze reclame kreet, maar gebaseerd op waarden en normen.

Ja, de overheid schept de randvoorwaarden, maar het is aan de kerkleden, de samenleving om deze in te vullen. Voor mij, als CDA-Kamerlid, een opdracht om hier mede richting aan te geven.

Vanmorgen mocht ik ook de fractieopening verzorgen. Ik heb toen geëindigd met de woorden: God, geef ons de rust om te aanvaarden wat we niet kunnen veranderen, de moed om te veranderen wat we kunnen veranderen, en de wijsheid om het onderscheid te kunnen maken.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Sander de Rouwe (CDA).

We staan vandaag stil bij het leven van Nehemia, een Godvrezend bestuurder, die rond 445 voor Christus als landvoogd werkzaam was. Samen met Ezra en Daniël behoort Nehemia tot de godvrezende hoge overheidsdienaren van die tijd. Kenmerkend is dat ze dienen onder aardse koningen en overheden die de hemelse God veelal niet erkennen. Dat maakt hen voor mij persoonlijk heel bijzonder. Als Kamerlid en dienaar van de overheid voel ik mij als christen gemotiveerd door het handelen van deze mannen in hun overheidsdienst en dienst van God. Wij allen kunnen veel van ze leren en daarmee leren we ook iets van God. Al was het alleen de manier waarop Hij hen leidt en met hen omgaat.

Ik heb afgelopen dagen bewust gekeken naar het werk van de bestuurder Nehemia en ik kan u zeggen dat je vandaag de dag nog heel veel van hem kunt leren. Soms zag ik ook opvallende overeenkomsten met ons Nederlandse bestuursmodel. Toevallig. Wist u dat ‘minister’ Nehemia ook een volksvergadering kende? Ze waren denk ik niet democratisch gekozen, maar het was daar ook 150 man.

Terwijl de muur van Jeruzalem onder zijn gezag wordt gebouwd, verordonneert Nehemia de rijken om schulden kwijt te schelden aan de armen. Dat doet hij overigens zonder overleg met de 150 man om zich heen. En iedereen luistert en handelt ernaar. Geen wet is hiervoor nodig. En ook geen ambtelijk en geldverslindend apparaat.

Nehemia heeft de kennelijke positie om dit zeggen, en dat is niet zo vreemd ook want de mensen zien dat hij er zelf naar leeft. Zijn persoonlijke gedrag was in overeenstemming met zijn houding in het openbaar. En hij deed meer: hoewel hij landvoogd was en dus belasting mocht heffen, deed hij dit niet. Tegenwoordig word je daar denk ik heel populair van als politicus, geen belasting heffen. Ik lees overigens niet terug hoe hij alles financierde, maar dat terzijde.

En dan is het aardig om te zien hoe het met zijn aardse koning in Perzië gaat. Niet in de Bijbel, maar uit andere bronnen over die tijd lezen we dat zijn gezag tanende is en uiteindelijk ten onder gaat aan corruptie en wanbeleid. Terwijl Nehemia’s gezag stijgt en stijgt, daalt op hetzelfde moment het gezag van de koning van Perzië. Zijn gezag gaat uiteindelijk ten onder aan zware belastingheffingen en corruptie.

Ik sluit deze korte reflectie af met twee beschouwingen. Laat ik beginnen met de tekst van vandaag. Ds. Maasland heeft deze voorgelezen en uitgelegd. De muur is af. De opdracht is voltooid. En dan komt Ezra ten tonele. Ezra is net als Nehemia een bestuurder, landsvoogd uit die tijd. En beiden zijn ook door dezelfde koning van Perzië vrijgesteld om in en rond Jeruzalem voor die echte Koning te dienen. Nehemia bouwde de muur, maar Ezra was van het Woord. Gods Woord. En zodra er van het Woord sprake is, zien we Ezra verschijnen, want hij bezat de gave en had de opdracht te leren en op zijn eigen manier bij te dragen tot de godsdienstige ontwikkeling van het volk. Volgens mij hebben wij hier tegenwoordig geen minister meer voor.

Nehemia, hoewel met de hoge waardigheid van landvoogd bekleed, maakt dadelijk plaats voor Ezra. Ik vind dat heel mooi om te zien. Mannen van dezelfde tijd, door God gezonden, met een eigen opdracht, maar zonder enige prestatiedrang of na-ijver. Het woord van God wordt gesproken. Nehemia maakt direct plaats. Het maakt dan even helemaal niet uit of je nu bestuurder bent of niet. Nehemia oefent namens God het bestuur uit. Ezra van zijn kant geeft onderricht in de wet. Een heel mooi beeld van deze twee mannen.

Ten slotte. Het werk zit erop. De trouwe rechtvaardige slaaf keert terug naar zijn aardse koning. Aandoenlijk vond ik de diverse verzen in het afsluitende hoofdstuk 13 waarin Nehemia zijn God diverse keren vraagt om Zich zijn goede daden te herinneren. „Mijn God, denk ook hierom aan mij, en wees met mij begaan in uw grote goedgunstigheid”, lezen we in hoofdstuk 13:22. Een aardse en een hemelse Koning voor deze bestuurder.

Nehemia leeft in het jaar 500 voor Christus. Het Nieuwe Testament is er nog niet. Maar enige eeuwen later zal die hemelse Koning Zijn Zoon zenden naar de aarde om met ons een nieuw en eeuwigdurend verbond aan te gaan. Laten we, geïnspireerd en gemotiveerd door Nehemia, doorgaan met onze goede werken en inzet. Ze vormen vanaf Jezus’ komst naar de aarde echter niet meer de voorwaarde voor dat echte Koninkrijk. In Hem geloven, genieten van Zijn genade, met open handen en harten. Of je nu landvoogd of politicus bent of niet. Het maakt dan niet meer uit. Het gaat om Hem.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus of bestuurder een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

Nehemia, een bedachtzaam bestuurder? Het is maar de vraag. Oordeel zelf. Hij geeft een prachtbaan op bij koning Arthahsasta, reist af in het ongewisse, ziet dat wat hij wil onmogelijk is, en begint dan. In onze ogen is bedachtzaamheid anders. Dit is eerder de manier waarop je een mislukt groot project begint; „wie faalt in zijn plannen, plant zijn falen”, zeggen we dan.

De lezing van vandaag begint bij zijn aankomst in Jeruzalem. Nehemia vertelt niemand wat hij komt doen, en verkent eerst heimelijk de situatie. Dan roept hij het stadsbestuur samen en legt uit wat zijn bedoeling is. Hij wijst op de bescherming van God en de steun van de koning. Hij commandeert niet maar zegt wat hij nodig vindt; de stadsmuur herbouwen zodat het volk kan leven. En dan gebeurt er een wonder. De mensen laten zich inspireren. „Laten we dan meteen beginnen”, zeggen ze en nemen het werk ter hand.

Nehemia is een bestuurder van formaat. Hij weet al wat hij wil en hoe hij dat wil aanpakken. Het gaat hem er niet om een stad te herbouwen, maar om een volk van God te herbouwen. Nehemia wil het volk, de wet en het verbond herstellen. Maar daar is eerst voor nodig dat de muren en de poorten hersteld worden; ter bescherming, maar niet minder ter scheiding van het volk en de buren.

Een muur is echter niet genoeg, het gaat om de eendracht achter de muur. Nehemia organiseert het werk zo dat ieder betrokken wordt en een eigen, herkenbare bijdrage heeft. En als blijkt dat, ondanks de gemeenschappelijke inzet, rijken profiteren van de armoede van medeburgers, roept hij ze tot de orde en spreekt meer sociale verhoudingen met ze af.

Pas als de muur af is, maar eerst dan, gaat hij een stap verder in zijn programma van wederopbouw. Hij roept het volk samen, laat de wet opnieuw lezen en uitleggen en pas als het volk, door de viering van het Loofhuttenfeest, heeft laten zien dat het de wet wil naleven, roept Nehemia het samen om boete te doen en te komen tot hernieuwing van het verbond met God.

Het is bedachtzaamheid van een andere soort dan wij gewend zijn. Niet de bedachtzaamheid van het vooruitdenken, plannen en beheersen. Bij Nehemia is bedachtzaamheid: weten dat wat hij wil, past in Gods bedoeling, vertrouwen op Diens zegen en steun, het volk een visie geven en vertrouwen, om dan te beginnen, en zo de gemeenschap op te bouwen.

Die bedachtzaamheid ontslaat niet van de plicht om je verstand te gebruiken. Ons verstand hebben we gekregen en hebben we te gebruiken. Verschil is alleen of we dáárop vertrouwen en bouwen, of dat we Gods bedoeling zoeken en vinden in wat we doen, en daarop vertrouwen, en het verstand alleen als hulpmiddel gebruiken.

Neem de financieel-economische moeilijkheden waarin we zijn geraakt. Door op ons verstand te vertrouwen, hebben we gepland, vooruitgedacht en zijn gaan vertrouwen op de zo bedachte groei en rijkdom. En we zijn het geld dat we dachten te gaan verdienen alvast gaan uitgeven. Het onderstreept slechts hoe onbetrouwbaar dat verstand wordt als het gebruikt wordt als vaste grond om op te bouwen.

Deze week komen de nieuwe cijfers van het CPB uit. Iedereen zal die ook weer onmiddellijk als waarheid zien en als maatstaf van de werkelijkheid nemen. Misschien zouden we er goed aan doen om eens stil te staan bij de vraag wat de bedoeling is; hoe we met elkaar en met Gods schepping zouden moeten omgaan, waar we heen willen en hoe we op die wijze iedereen weer uitzicht kunnen geven. Dat betekent niet de cijfers negeren, maar ze zien als hulpmiddel, niet als kompas.

Die bedachtzaamheid geldt niet speciaal voor bestuurders; ze geldt voor iedereen. Want let wel, in het landsbestuur en de samenleving gaat het niet meer zoals bij Nehemia. Wij leven onder een andere bedeling; die van na Christus’ openbaring.

Nehemia was een voorbeeldig bestuurder omdat hij rigoureus eenheid van volk, geloof en politiek nastreefde. Dan is de eerste voorwaarde, na de herbouw van de tempel, om een muur te bouwen die beschermt en scheidt. Voor ons geldt een ander gebod; het gebod van Christus: ga heen en predik alle volken in Mijn Naam. Wij hebben ieder die in Christus gelooft als broeder ontvangen en ieder die onze hulp behoeft als verantwoordelijkheid gekregen. Een muur bouwen, scheiding brengen, de weg van de antithese, is in de samenleving van vandaag geen oplossing meer. De les van Nehemia is wel dat we ons juist in ons denken en doen zouden moeten beschermen tegen al te groot vertrouwen op de rede en het verstand, en meer Gods bedoeling moeten zoeken in wat we doen. En dat hoeft niet alleen op eigen kracht, want we hebben de belofte van Christus bij Zijn vertrek: „En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”

De auteur is oud-minister en vicevoorzitter van de Raad van State.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Gert-Jan Bakker (CDA).

„Het is fijn dat er in onze mooie stad maandelijks een gebedsdienst wordt gehouden voor het land en voor onze stad. En het is goed dat dit jaar wijze lessen uit de brief van Jakobus worden voorgehouden aan overheidsdienaren en bestuurders.

Uit Jakobus kregen we vandaag de les mee om geduldig te wachten op resultaten. Zoals een boer na het zaaien een winter lang moet wachten tot de oogst zichtbaar wordt. En na het verkiezingsverlies van mijn partij vorige week is het natuurlijk heel aantrekkelijk om dit direct te vertalen. We hebben deze campagne gezaaid en zullen op een later moment oogsten. In zekere zin is dat zo. Een politieke partij met een korte termijnstrategie om zo snel mogelijk zo veel mogelijk kiezers aan zich te winnen, is vaak geen lang leven beschoren of stelt idealen bij naar de uitkomsten van opiniepanels.

De tekst is een bemoediging om door te gaan met zaaien en te wachten tot de boodschap goed grond raakt en begint te leven. Maar het is natuurlijk de vraag of de oogst zich laat meten in aantal zetels, hoeveelheid macht of resultaten van een verkiezingsprogramma. In de Haagse gemeenteraad is het aantal zetels voor christelijke partijen beperkt. Maar toch geloof ik, steeds meer, dat er op het werk in de gemeentepolitiek oogst te verwachten is. Niet via een korte rechte lijn omhoog, maar eerder via een curve.

De basis voor stadspolitiek is een sterke betrokkenheid op de stad. Tijdens de coalitieonderhandelingen, waar het CDA aan meedeed, kwamen er veel brieven binnen. Eigenlijk allemaal om geld of invloed. Behalve een tekening van het straatpastoraat. Hier stond alleen op dat er voor het gemeentebestuur gebeden werd. Wat er in al die andere brieven stond weet ik niet meer, maar ik weet dat er voor ons gebeden wordt.

Echte betrokkenheid kost veel tijd. Werkbezoeken, gesprekken en vergaderen. Niet geschikt voor mensen met snelle ambities en honger naar belangrijke posities.

Bescheidenheid moet de toon zetten. Als christen weet je dat je afhankelijk bent van een grote en goede God. Dit geeft rust in een wereld waarin iedereen successen wil behalen en claimen. Als kleine fractie kun je niet alleen jouw wensen verwezenlijken. Maar door anderen successen te gunnen, kun je zelf ook successen boeken.

Een christen vervult ook de rol van verbinder. Tussen links en rechts. Maar vooral tussen overheid en samenleving. Bezuinigingen zorgen ervoor dat overheid veel taken afstoot. Van welzijnswerk tot bibliotheek, van kinderboerderij tot theater. De afgelopen jaren hebben wij ervoor gezorgd dat bewoners en verenigingen, maar ook kerken in de gelegenheid werden gesteld om deze maatschappelijke activiteiten over te nemen. Gestimuleerd door de overheid.

En dit is een onderscheidend punt: een deel van de politiek gelooft dat alleen de overheid maatschappelijke taken kan oppakken; een ander deel ziet geen rol meer voor de overheid in de maatschappij.

Een ander onderscheidend punt voor christelijke politiek is de moraal. Het bestaan van een hogere norm wordt vaak bestreden vanuit de individuele autonomie. In lokale politiek lijken morele kwesties ver weg, maar zijn ze dichtbij. Denk aan discussies over coffeeshops en prostitutiebezoek. De individuele vrijheid moeten hierin minder wegen dan het algemeen belang.

Bij het spreken over moraal zijn betrokkenheid en bescheidenheid voorwaardelijk. De Tien Geboden beginnen niet voor niets met het spreken over het verbond tussen God en mensen. Zonder betrokkenheid zal een moreel appel geen vruchtbare bodem vinden, behalve bij je eigen achterban. Zonder bescheidenheid overschat je je eigen kunnen en de rol van de moraal in de politiek. Want moraal kan in de politiek wel uitgedragen worden, maar wordt pas effectief in de maatschappij.

De bouwstenen van betrokkenheid, bescheidenheid, verbinding en moraal passen in de nieuwe rol die ik zie voor christendemocratische politiek in een stad, of misschien ook land, waarin zetelaantallen wel eens afnemen. De nieuwe rol die ik zie is minder op de politieke arena gericht en meer op de onderliggende laag van de samenleving.

De wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid geeft in een rapport aan dat de doe-democratie de toekomst heeft. Niet de politieke arena en de overheid zijn als eerste verantwoordelijk voor de samenleving, maar mensen in gezinnen, buurten, kerken en verenigingen. Daar moeten wij bij zijn. Van de vergaderstoel naar de huiskamer, van het stadhuis naar de kerk en van de politieke partij naar maatschappelijke initiatieven.

Wanneer wij deze diepere laag van de samenleving weten aan te boren is er oogst te verwachten. En gelukkig hoeven wij het hierbij niet van onszelf te verwachten.

De auteur is fractievoorzitter van het CDA in Den Haag.