Categorie: CDA

Iedereen wil inhalen wat hij door corona gemist heeft. In die ”terug naar normaal”-beweging willen wij hier vandaag nadenken over het begin van de Evangelieprediking in Europa, de bakermat van onze politiek.

Spreken over de bakermat van de Europese politiek? Beleven we niet juist het einde daarvan? Recht, vrijheid en democratie worden bedreigd door oorlog, autocraten en het recht van de sterkste. De waarschuwingen over het klimaat worden zichtbaar in honger, droogte en overstroming. Politici als Baudet, Wilders, Orbán, Poetin en Le Pen waarschuwen voor de ondergang van christelijke waarden en de joods-christelijke cultuur. Volgens recent onderzoek bestempelt een meerderheid van de bevolking zich nu als ongelovig. Van die minderheid van gelovigen is een steeds kleiner deel christen.

Zijn we daarom niet steeds meer een Avondland aan het einde der tijden? Zijn wij niet veeleer de man in het visioen van Paulus in Handelingen 16 („Steek over en kom ons te hulp”) dan het bevredigende resultaat van die overkomst tweeduizend jaar later?

Verleiding

Wij willen die overtocht van Paulus graag zien als bijzonder, als een historisch moment in de geschiedenis van Europa. Maar dat is uitleg achteraf. Europa als concept bestond niet eens. Het Romeinse Rijk en de Middellandse Zee, daarin werd gedacht, en daarbinnen was die overtocht maar een stap. Het christelijk geloof was Paulus bovendien al vooruitgegaan. De Romeinse geschiedschrijver Suetonius spreekt van rellen in Rome tussen christenen en Joden die al van voor die tijd dateren. En dat de prediking óók naar Europa kwam, was niet vreemd. Het Woord verspreidde zich op dat moment overal. In Azië, Arabië, Afrika. En van christelijke of Europese politiek was nog lang geen sprake.

Het christelijk geloof en denken zijn bepalend geweest voor ons denken in Europa als het gaat om mens en samenleving, om fundamentele waarden, om rechtvaardigheid en mensenrechten. Maar dat is de vrucht van eeuwen, niet van een moment. Van enige invloed op politiek en overheid is pas sprake vanaf Constantijn en Augustinus. Meestal is de invloed trouwens andersom: van de overheid op de kerk. En met de invloed van christelijk denken op de politiek ging het in de geschiedenis vaker mis dan goed. Politiek en religie kun en moet je niet willen scheiden, maar politieke macht in dienst van geloof gaat steevast mis. Want het is de eeuwige verleiding, zoals bij Christus in de woestijn: „alle koninkrijken der aarde voor één knieval.” Je ziet nu weer waar dat toe leidt bij Poetin en de kerkscheuring in de Russisch-Orthodoxe Kerk.

Nieuw gezichtspunt

Het was niet zo dat met de overkomst van Paulus het licht in Europa opeens aanging en het heilsrijk begon. Alles was als normaal. Macedonië en Griekenland verkeerden niet in een crisis. Paulus’ oversteek was niet meer dan een stap. En als Paulus aankomt, begint hij niet alles te veranderen. Hij voegt zich in het normale dagelijkse leven. Maar wat hij biedt, is een nieuw gezichtspunt waardoor je wat als normaal wordt beschouwd anders gaat zien. Dat maakt een nieuw begin mogelijk.

We zien het in de gebeurtenissen die Handelingen verhaalt. De slavin die wordt bevrijd van de waarzeggende geest; de mens is immers belangrijker dan eigendom. Als Paulus gevangen wordt gezet, beroept hij zich niet op zijn Romeinse burgerschap, wat normaal zou zijn, maar wacht hij de dingen af. In Athene gebruikt hij wat daar normaal is, verering van een onbekende god, om het ongewone te verkondigen. Zo maakt hij steeds een nieuw begin mogelijk in wat als normaal beschouwd wordt, maar waarin we vaak vastzitten en geen uitweg meer zien. Dat is de betekenis van het Evangelie, in het dagelijks leven en in de politiek.

De geschiedenis van christelijk denken in Europa is niet een zaak van één begin: de komst van Paulus naar Griekenland. Die geschiedenis bestaat uit een lange reeks nieuwe beginnen. Zoals toen met mannen als Willibrord en Bonifatius, die vanuit Ierland de prediking hervatten na de ravage van volksverhuizingen, de komst van de islam, de Noormannen en de Hongaren. Zoals toen onder Gregorius VII de kerk zich ontworstelde aan de greep van de politiek. Zoals toen met de reformatoren het geloof zich ontworstelde aan de gemakzucht en praalzucht. Zoals toen met de hervormers in de 19e eeuw het geloof zich ontworstelde aan het moderne rationalisme. En datzelfde patroon herhaalt zich iedere dag in het persoonlijk leven van velen: het Evangelie maakt steeds weer een nieuw begin mogelijk.

Overspannen verwachting

Het Evangelie over Europa is een voortgaand proces van steeds weer nieuwe beginnen. Ook vandaag. Het risico is vaak vooral dat we ”een” nieuw begin zien als ”het” nieuwe begin en dat vervolgens willen vereeuwigen. Zo dreigt dat nieuwe begin algauw weer tot het normale te worden, waarin we vastlopen en waaruit we geen uitweg meer zien. Dat zie je vaak in de politiek. Dat we wat als nieuw begin wordt gezien in wetten en instituties vastleggen. Dat we waarden waaraan we hechten via de staat willen beschermen en als het nieuwe normaal behandelen. Na korte of langere tijd valt het dan weer tegen en lopen we erin vast, tot onze verbazing. Want het was toch het bevrijdende nieuwe begin? Dan heet het algauw dat het vertrouwen in de overheid is geschaad. Maar is het niet meer onze overspannen verwachting die wordt beschaamd?

Wetten en overheid zijn nodig om zekerheid te bieden en ons onderlinge handelen te ordenen. Verwacht er echter geen heil van; het blijft mensenwerk. Juist dat inzicht kan bevrijdend en bemoedigend zijn. Ons politieke handelen is niet volmaakt, kan niet volmaakt zijn. Ook daarin zullen we steeds een nieuw begin moeten maken. Dat is ook de kracht van de democratische rechtsstaat. We hebben de rechtsstaat om zekerheid, orde en regelmaat te bieden, maar we hebben de democratie om te voorkomen dat die orde en zekerheid een verstikkende normaliteit worden.

Pasen

Het is goed om kort na Pasen bij dat voortdurende nieuwe begin stil te staan, nu we na corona het gewone leven weer haastig hervatten. Misschien helpt het om de veranderende wereld en zijn dreiging beter te begrijpen. Want als we goed kijken, zien we dat het doorgaans niet om verandering gaat, maar om meer van hetzelfde, het verstikkende normaal. Ook daar is een nieuw begin mogelijk.

Erasmus waarschuwde in 1530, toen de wereld niet minder dreigend oogde dan nu: „We moeten niet bang zijn voor anderen maar voor onszelf, voor een futloos christendom en politieke verdeeldheid.” Laten we dat aanpakken, erop vertrouwend dat God niet laat varen het werk dat zijn hand aan ons begon, en gesterkt door het afscheidswoord van Christus: „Zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”

De auteur is minister van staat. Dit artikel is een verkorte weergave van de overweging die hij op 19 april uitsprak tijdens de residentiepauzedienst in de Waalse Kerk in Den Haag.

Politiek en religie kun en moet je niet willen scheiden, maar politieke macht in dienst van geloof gaat steevast mis

Een democratie is er om in verscheidenheid tot samenwerking te komen in wederzijds belang. Dat geldt nationaal én internationaal. De EU is niet minder een overheid zoals Paulus die in de Romeinenbrief bedoelt dan de nationale overheid.

Paulus en Silas zijn van Troas overgestoken naar wat nu Europa heet en komen aan in Filippi, zo verhaalt Handelingen 16. Ze worden in huis genomen door een purperverkoopster, ze genezen een slavin, bekeren een gevangenbewaarder en zijn gezin en bekeren mogelijk nog enkele anderen. Dat is de eerste christengemeente in Europa. Zo klein begon de bekering van Europa.

Een klein begin, maar geplaatst in het grote wereldgebeuren, alleen al door de plaats waar het zich afspeelt. Troas, waar Paulus en Silas vertrokken en ooit Troje lag, was de plaats van de eerste grote confrontatie tussen West en Oost. Filippi, waar ze aankwamen, was de plek waar een eeuw eerder de veldslag plaatsvond tussen de laatste republikeinen, Brutus en Cassius, en de opvolgers van Caesar, Marcus Antonius en Octavianus, de latere keizer Augustus. De plaats kortom waar Rome als stadsrepubliek eindigde en als keizerrijk begon.

Romeins bestuur

Filippi was niet alleen het begin als gemeente; het was ook de plaats van de eerste confrontatie van Paulus met de overheid. Hij had eerder al vijandschap ontmoet, was gestenigd, had moeten vluchten voor zijn leven. Maar toen was het de Joodse gemeenschap die het op hem voorzien had. In Filippi moet Paulus zich voor het stadsbestuur verantwoorden. Dat was niet een lokaal bestuur. Augustus had Filippi tot kolonie verheven, wat betekende dat alle burgers Romeins burger waren en onderdeel vormden van de stad Rome. Het was dus bij uitstek Romeins bestuur, het wereldbestuur van die dagen.

Paulus werd in Filippi niet op Joodse aanstichting aangepakt maar door lokale burgers, wegens vernieling van hun eigendom. Een slavin die als bezetene de toekomst kon voorspellen, was Paulus en Silas tegengekomen en was hen na gaan lopen, luidkeels roepend dat dit dienaren waren van de allerhoogste God, die redding verkondigden voor mensen. We zouden denken: nou mooi, gratis publiciteit. Maar Paulus had er na een paar dagen genoeg van en dreef de geest uit. Niet uit mededogen voor de vrouw – dat zou mooi hebben gestaan – maar gewoon omdat hij zich ergerde. Door die genezing verloor de slavin haar waarde voor haar eigenaren en die lieten het er niet bij zitten.

Futloos

Uit het vervolg van het verhaal blijkt dat Paulus en Silas zich de pijn en gevangenschap eenvoudig hadden kunnen besparen als ze hadden gezegd dat zij Romeins burger waren. Dat doen ze niet. Ze ondergaan de straf in vertrouwen dat Gods bedoeling zal blijken. En dat geschiedt met de aardbeving en de bekering van de gevangenisdirecteur. Pas als het stadsbestuur hen heimelijk wil laten gaan, beroept Paulus zich op hun burgerschap.

Had Paulus zich achter zijn burgerschap verscholen, dan zou hij in de woorden van Psalm 146 zijn vertrouwen hebben gezet op mensen en macht. „Zet op prinsen geen vertrouwen.” „Gelukkig wie de God van Jacob tot hulp heeft, wie zijn hoop vestigt op de Heer zijn God.” Dat doen Paulus en Silas hier en met vrucht.

Het is een voorbeeld voor onze tijd, waarin we, ook als christenen, ons vertrouwen steeds vaker bij de overheid zoeken. Inmiddels bepleiten verschillende politieke partijen dat de overheid onze zogenoemde joods-christelijke cultuur moet beschermen. Tegen ongeloof, ander geloof, seculier geloof, de islam. Je hoort het van mensen die nooit in de kerk zijn. Het is hetzelfde geluid als in de 16e eeuw, toen de Turken oprukten en beleg sloegen voor Wenen. Er werd opgeroepen tot een nieuwe kruistocht. Erasmus schreef in 1530 een prachtige reactie daarop: ”de Turkenkrijg”. Oorlog, schreef hij, is helemaal niet nodig; de Turken zijn machtig omdat Europa politiek is verdeeld en het christendom te futloos is geworden om de islam in geestelijk opzicht het hoofd te bieden. Is dat ook niet wat we nu weer zien; een christendom dat geen zoutend zout meer is in de samenleving en daarom bescherming zoekt bij de overheid. En een politieke verdeeldheid (nationaal en Europees), waardoor we als samenleving vastlopen en vaak nog ”geen deuk in een pakje boter kunnen slaan”.

De overheid waar Paulus mee te maken krijgt, verdient in onze ogen die naam nauwelijks. Op een enkele aanklacht van eigen burgers en omdat het publiek erom vraagt, laat het stadsbestuur hen ranselen en opsluiten. En het is maar één voorbeeld van het bestuur in die dagen. Het begint al met Christus voor Pilatus. Hoewel hij niets kwaads in hem vindt, laat Pilatus hem geselen en vervolgens op basis van een referendum („wie wilt ge dat ik u loslaat”) kruisigen. Toch is dat de overheid waarvan Paulus, maar een paar jaar na Filippi, in de brief aan de Romeinen schrijft dat het gezag van de overheid erkend moet worden omdat het een instelling is van God. Je verbaast je dat de man die in Filippi is mishandeld en opgesloten, schrijft: „wie doet wat goed is, heeft van gezagsdragers niets te vrezen.”

Romeins bestuur was toen het voorbeeld van goed bestuur. In onze ogen moet goed bestuur aan hogere eisen voldoen. Dat is vrucht van wat Paulus in Filippi begon: de bekering van Europa. Die heeft het Europese denken over mens, samenleving en overheid bepalend gevormd. Inmiddels heet de staat seculier en ons denken verlicht. Toch spelen christelijke waarden en concepten nog altijd door. De scheiding van kerk en staat lijkt modern, maar gaat terug op Christus: „geef de keizer wat des keizers is en Gode wat Gods is.” Dit heeft Europees bestuur altijd onderscheiden van het bestuur elders.

Individualisme

Inmiddels slaan wij door naar de andere kant en lijken we nog alleen de eigen nationale overheid te zien als overheid in de zin van Paulus. Dat miskent waarom de overheid een instelling van God genoemd wordt. Niet omdat die overheid steeds heilzaam is en het goede wil. Dat is vaak niet het geval; zie wat Paulus overkwam. Maar een overheid is een noodzakelijke voorwaarde om mensen in vrede en betrekkelijke veiligheid te doen samenleven. Dat is nodig, omdat mensen niet zonder elkaar kunnen leven. Wij zijn op elkaar aangewezen. In het gezin, in de gemeenschap en in de wereld. De fout van individualisme is dat het die existentiële afhankelijkheid van anderen wegdenkt en verwaarloost. De overheid en de staat zijn uitdrukking (de institutionalisering) van die wederzijdse afhankelijkheid. Zij scheppen de mogelijkheid om die op vreedzame wijze te realiseren. Een democratie is er dan ook niet vooral om ieder zo goed mogelijk zijn eigen geluid te laten horen, maar om in verscheidenheid tot samenwerking te komen in wederzijds belang. Dat geldt nationaal, maar niet minder internationaal. De Europese Unie is niet minder een overheid zoals Paulus die in de Romeinenbrief bedoelt dan de nationale overheid.

Nog steeds geldt wat Erasmus schreef: we moeten niet bang zijn voor anderen, maar voor onszelf, voor een futloos christendom en politieke verdeeldheid. Laten we dat dan aanpakken, daarbij (als Paulus en Silas) erop vertrouwend dat God niet laat varen het werk dat zijn hand aan ons begon, en gesterkt door het afscheidswoord van Christus: „Zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner (CDA), oud-vicepresident van de Raad van State.

Wie deelt, kan vermenigvuldigen. Omdat we „geloven dat we in de maatschappij aan elkaar gegeven zijn. Omdat we „hopen dat diegenen die het niet gemakkelijk hebben iets van „liefde bespeuren, door alle formaliteiten heen.

Met geloof, hoop en liefde kom je in de politiek niet zo ver. „Geloven doe je maar in de kerk.” „Hopen is een luchtballon.” „Liefde is te koop.” Zo gaat dat.

Toch… aan het begin van een politieke loopbaan is er de beëdiging, „mogen” politici de eed afleggen. Dat betekent een smeekbede: „Zo waarlijk helpe mij God almachtig.” Wie dat doet, beseft dat hij of zij een instrument is om Gods plan met de wereld uit te voeren. Ook is het mooi dat mensen je toevertrouwen dat je het woord voert namens hen.

Democratie is een ernstige zaak, van twee kanten. Psalm 72 is mede zo mooi omdat aan het eind van dit gebed voor Salomo staat: „Hier eindigen de gebeden van David.” Dus een gebed ván iemand vóór iemand. Dat legt de verantwoordelijkheid bij twee partijen.

Geen aparte groep

Recht doen aan de zwakken, redding bieden aan de armen, maar de onderdrukker neerslaan. Zo wordt in Psalm 72 de taak van koning Salomo verwoord.

In deze tijd gebruiken we die woorden daar niet meer voor. Het zal u echter niet vreemd in de oren klinken als ik beweer dat democratie er is voor iedereen en niet alleen maar voor mensen die van Nederlandse afkomst zijn. Dan doe je immers geen recht. Het zal u ook niet vreemd in de oren klinken als ik opmerk: Veroordeel anderen niet omdat ze anders zijn. We laten het toch niet gebeuren dat mensen zo maar in elkaar geslagen worden?

En het zal u ook niet bevreemden als ik zeg: Help ouderen, zodat ze met wat hulp nog langer mogen zijn wie ze altijd waren. Te vaak worden ouderen weggezet als een aparte groep, waar allerlei problemen aan gekoppeld worden. Veel senioren zijn echter zeer vitaal en bij de tijd.

Ouderen bestaan niet als aparte groep. Zij zijn, heel gewoon, een extra te respecteren onderdeel van de samenleving. Mensen met een mening, mensen die onmisbaar zijn om wat ze doorgeven, mensen die de geschiedenis kennen waar wij vandaan komen.

Ondertussen verandert de maatschappij zo snel, dat het voor veel ouderen moeilijk wordt om alles digitaal te volgen. Die vele veranderingen leiden soms tot eenzaamheid, en niet alleen onder ouderen. Dit vraagt van politici morele keuzes.

Welvaart en welzijn

Op alle problemen en uitdagingen een pasklaar antwoord vinden, zal niet lukken. Wel biedt een christendemocratische visie op de samenleving voor mij houvast. Die houdt een gezamenlijke verantwoordelijkheid in: ik ben er niet alleen voor mijzelf, maar ook voor de ander.

Een sterke samenleving maken we samen. Mensen zijn met elkaar tot veel in staat. In een maatschappij waarin we op elkaar betrokken zijn, nemen we samen initiatieven om problemen aan te pakken. Voor de ander, de buurt of het milieu. De overheid hoeft niet alles te doen, maar moet dienstbaar en betrouwbaar zijn en ruimte bieden aan die initiatieven. Zo’n vitale samenleving vraagt van iedereen om een bewuste bijdrage te leveren.

Ik wil bijdragen aan de welvaart en het welzijn van alle Nederlanders. Door de vele werkbezoeken pak ik signalen uit de samenleving op. Die toetsen we en vertalen we naar de politieke agenda.

Nederland is een televisiedemocratie geworden, om van de social media nog maar te zwijgen. Toch proberen we ook via die media te laten zien dat waarden voor ons belangrijk zijn. De straattaal mag geen norm worden. Een eerlijke, onafhankelijke handhaving van wetten en regels is nodig voor het functioneren van de samenleving. Het gaat om rechtvaardigheid, eerlijkheid en gelijkheid.

Vrijwilligers

Naast veel eenzaamheid is er ook veel zorgzaamheid. Mensen worden gemiddeld veel ouder dan dertig jaar geleden. De generatie die we voorheen met 65 jaar oud vonden, zorgt nu voor ouders en (klein)kinderen en/of werkt nog. Het is goed dat de overheid die vele mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunt. Zonder hen zag Nederland er anders uit. Ook veel musea, koren, kerkbesturen en voedselbanken draaien op vrijwilligers.

Kost het wat om vrijwilliger of mantelzorger te zijn? Jawel, maar wie deelt, kan vermenigvuldigen! Omdat we „geloven” dat we aan elkaar gegeven zijn, en „hopen” dat diegenen die het niet gemakkelijk hebben iets van „liefde” bespeuren, door alle formaliteiten heen. Op hoop van zegen!

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Lenny Geluk-Poortvliet, Tweede Kamerlid voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt elke maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Op woensdag 13 februari hield Urk de jaarlijkse biddag. De data waarop de Urkers hun bid- en dankdagen houden, wijken af van wat landelijk gebruikelijk is. De aanleiding stamt nog van heel vroeger. Toen er alleen maar zeilschepen waren, kwamen de vissers met de kerstdagen thuis en dan bleven ze zo’n zes weken aan wal. Ongeveer midden februari begon het vangstseizoen weer.

Voor de Urkers was de biddag een extra spannende dag. In Straatsburg werd vergaderd over de toekomst van de pulskorvisserij. Een techniek die alles heeft: energiebesparing door minder brandstofverbruik en minder ongewenste bijvangst; bovendien is de methode beter voor de ecologie.

De uitkomst heeft u vast meegekregen: er is een verbod gekomen. En dit gaat wat mij betreft alle verstand te boven. In ieder geval moeten tientallen Urker vissers stoppen met het pulskorvissen.

Gewetensvragen

In de Volkskrant las ik dat een Urker visserman vorige week aan visserijminister Schouten vroeg: „Wat moet ik doen?” De visserman zei: „God verbiedt alle misbruik en verspilling van zijn gaven.” En toen bladerde hij door naar Romeinen 13, waar wordt opgeroepen tot onderwerping aan de overheid. De visserman vervolgde richting de minister: „Als ik stop met het duurzame pulskorvissen, ga ik in tegen Gods Woord. Als ik doorga, onderwerp ik me niet aan de overheid. Dat zijn mijn gewetensvragen.”

Hoe en wat de minister heeft geantwoord, weet ik niet. Ik moest aan deze visserman en zijn duidelijke worsteling denken toen ik me voorbereidde op mijn bijdrage aan de residentiepauzedienst. Ik herken die worsteling van de Urker visserman persoonlijk.

Over de inhoud van Romeinen 13 heb ik veel nagedacht. Dit naar aanleiding van een besluit van de toenmalige regering in 2001. De regering besloot toen over te gaan tot ruiming van vele dieren, door de veeziekte mond-en-klauwzeer (MKZ) die ons land toen teisterde.

Samen met mijn gezin woonde ik destijds in Kootwijkerbroek. En ook de varkens waar wij voor zorgden, moesten worden gedood wegens de vermeende MKZ. Het gezag van de overheid erkennen, terwijl je ervan overtuigd bent dat je varkens gezond zijn en ruiming niet nodig is, is voor mij erg moeilijk geweest. Romeinen 13 zegt ons heel duidelijk dat we het gezag van de overheid moeten erkennen. Wie zich tegen dit gezag verzet, verzet zich tegen een instelling van God.

Dat is voor ons als mensen die leven in de 21e eeuw moeilijk te accepteren. Wij zijn het er diep in ons hart niet mee eens. Wij mensen moeten eerst de redelijkheid van iets inzien, willen we gehoorzamen.

De visserman refereerde er ook aan dat God alle misbruik en verspilling van gaven verbiedt. De Heidelbergse Catechismus (antwoord 110) spreekt inderdaad daarover.

Als christendemocraat moet ik dan ook denken aan onze omgang met Gods schepping. Rentmeesterschap heeft in zich dat we moeten streven naar beperking van ons energiegebruik. Het gebruik van pulskorvissen is daar een goed voorbeeld van.

Onrecht

Tegen de visserman en een ieder die worstelt met het gehoorzaam zijn aan de overheid mag ik zeggen: een christen kent geen recht van revolutie. Een christen kan in een toestand komen dat hij aan de overheid gehoorzaamheid moet weigeren. Maar alleen als die overheid hem noodzaakt om onrecht te doen. Nooit als een christen zelf onrecht moet lijden!

We belijden graag dat we afhankelijk van God zijn. Als u mij opzoekt op de website van de Tweede Kamer, ziet u al snel een koptitel waar staat: „Alles in afhankelijkheid van Hem”. Het kwam daar te staan toen ik aantrad als Kamerlid en mij gevraagd werd wat voor slogan mijn Kamerwerk zou moeten krijgen. Ik weet dat ik afhankelijk ben van Hem, de Heere, in mijn werk en leven. Maar sta ik, staan wij, er genoeg bij stil? We zijn met veel bezig, we doen van alles. Maar is de Heere erbij aanwezig?

Of beter gezegd: betrekken wij de Heere erbij? Wij kleine mensen leven van Gods genade. In Psalm 89 zingen we: „Hoe zalig is het volk, dat naar Uw klanken hoort!”

Ik wil eindigen met een gedeelte van een lied dat dichteres Jacqueline van der Waals ons heeft nagelaten.

Wat de toekomst brengen moge,
mij geleidt des Heeren hand.
Moedig sla ik dus de ogen
naar het onbekende land.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Welk onrecht heeft u ervaren? Die onrechtvaardige verkeersboete die u mogelijk vandaag op de A12 tijdens de traject controle hebt opgelopen? Of het onrecht u aangedaan, doordat u een mobiel aanschafte die als gratis werd aangeboden maar die u achteraf toch moest betalen via het afgesloten abonnement? Of die blik van collega’s als ze erachter komen dat u zondag naar de kerk bent geweest en daardoor een belangrijke sportwedstrijd niet heeft gezien?

Is dat het onrecht dat we moeten dragen? Dan valt het wel mee! Op dit moment is de situatie rond Noord-Korea heel actueel. Als ik nu eens een christen in Noord-Korea zou zijn, zou ik dan sterk in mijn geloofsschoenen staan en onrecht lijden vanwege mijn geloof en dat als genade ervaren?

In 1 Petrus 2:13 staat: „Onderwerp u dan omwille van de Heere aan alle menselijke orde, hetzij aan de koning, als hoogste machthebber.” Het is nogal wat dat je je als mens moet onderwerpen aan gezagsdragers. Het overkwam me zelf in september 2012. Ik was in die weken net beëdigd als Tweede Kamerlid. Op enig moment reed ik naar huis en hoorde onderweg op de radio dat de Tweede Kamer in meerderheid ergens wat van gevonden had. Vol verbazing hoorde ik het bericht en dacht: Belachelijk, die zijn niet wijs; dat gaan we niet doen! Maar ik realiseerde me al snel daarna dat ik er een onderdeel van was. Er was een besluit genomen waar ik het niet mee eens was, maar dat wel door de meerderheid van de Tweede Kamer was aangenomen. Dit illustreert in het klein hoe moeilijk ik, als mens, soms met gezag kan omgaan.

Vergevingsgezindheid

Petrus bedoelt in vers 13 volgens mij echter dat we het gezag van de wereldse overheid moeten erkennen om daarmee God te dienen. In de tijd dat er nog maar weinig christenen waren, werden deze christenen zwaar gediscrimineerd en later vervolgd. En toch groeide de kerk snel. Dat was volgens mij niet te danken aan een communicatiestrategie. Er waren geen beleidstukken of communicatiedeskundigen die hen adviseerden. De boekdrukkunst moest nog worden uitgevonden. De sociale media die wij nu kennen was niet beschikbaar. En het christendom was geen godsdienst bij wet. Christenen werden vaak van misdaden beschuldigd om zo het Evangelie in een kwaad daglicht te stellen. Christenen werd zo veel leed aangedaan. En toch groeide hun aantal razendsnel. Hoe kwam dat? Christenen waren gewone mannen en vrouwen. De mensen om hen heen signaleerden de hoop, liefde en eerlijkheid die ze uitstraalden. Maar ook zeker hun vergevingsgezindheid.

In Titus 2:8 staat een mooie opdracht aan ons allen verwoord: „En spreek een gezond woord, boven alle kritiek verheven, zodat de tegenstander beschaamd zal staan en niets kwaads van u te zeggen heeft.” Een gezond woord spreken? Het valt niet altijd mee, kan ik uit eigen ervaring zeggen. Heeft u dat ook? Krijgt u bijvoorbeeld weleens de vraag van mensen die niet begrijpen dat je gelooft: Wat levert geloven je op? Al die christelijke regels leveren toch alleen maar beperkingen op? Waarom doe je niet waar je zelf zin in hebt? God bestaat niet, en als Hij wel bestond, waarom grijpt Hij dan niet in bij al het leed in deze wereld?

Revolutionair

Hoe reageert u op deze kritiek als u Jezus volgt? Ben ik nu conservatief als ik geloof dat mijn leven wordt geleid door God? Zijn zij revolutionair als ze aangeven dat God niet bestaat? En zo kom ik langzamerhand bij een spanningsveld. Ben je conservatief als je gezag helemaal toestaat? Ben je revolutionair als je ergens tegen ingaat? De Bijbelverklaring van Dächsel heeft me geleerd dat een christen geen recht op revolutie kent. Een christen kan in een toestand komen dat hij aan de overheid gehoorzaamheid moet weigeren. Maar dat mag alleen als die overheid hem noodzaakt om onrecht te doen. Nooit als een christen zelf onrecht moet lijden!

In dat licht wordt de inhoud van 1 Petrus 3:18 ook duidelijker. Petrus richt zich daar direct tot de slaven en zegt hun het gezag van hun meesters te aanvaarden. Het is makkelijker gezegd dan gedaan. Sommige slaven hadden het best goed, mochten een opleiding doen en werden gewaardeerd. Maar heel veel slaven hadden het slecht. Ze moesten werken in mijnen, roeien op schepen of de hele dag klaarstaan voor de grillen van hun meesters. Ze werden veelal als uitschot van de samenleving gezien. Het is daarom best heftig wat Petrus hier schrijft. Vrij vertaald zegt hij: „Als je een slaaf bent, moet je respect hebben voor je meester. Luister naar hem. Niet alleen als hij goed en eerlijk is, maar ook als hij oneerlijk is.” Petrus lijkt hier te zeggen: „Niet klagen, maar dragen.”

Liveprogramma’s

Ook godsdienstvrijheid was niet vanzelfsprekend. Slaven moesten dezelfde goden dienen als hun meester. Een slaaf die een kerk bezocht, kon daar door zijn meester zomaar voor worden bestraft. Ook hier komt de spanning tussen geloof en werk naar boven. Dat is een actueel thema. In onze 24 uurseconomie wordt het respect voor het standpunt dat je op zondag niet wilt werken en winkelen steeds minder. Gelukkig werkt het kabinet aan wettelijke regels die gedwongen opening van winkels zo veel mogelijk voorkomen.

Het huidige kabinet onderneemt dus actie. Maar bewaken we onze eigen grenzen wel goed? Als Kamerlid word ik eigenlijk geacht 24 uur per dag 7 dagen in de week beschikbaar te zijn om te reageren op actuele ontwikkelingen. Het wekt regelmatig verbazing als ik aangeef niet op zondag in liveprogramma’s te willen komen. Ik heb me voorgenomen dat alleen op zondag te doen als er calamiteiten zijn, bijvoorbeeld bij een uitbraak van dierziekten met grote sociale en maatschappelijke gevolgen. Hoelang houd ik dat nog vol? Het is iets wat me regelmatig bezighoudt.

Hoe vergaat het ons? Checken we op zondag niet onze werkmail? Het werk kan zomaar een afgod geworden zijn. Arbeid verrichten is iets positiefs in de christelijke traditie. Maar als het werk je agenda gaat overheersen en je hieraan je identiteit gaat ontlenen, ben je dan slaaf van je werk geworden? Ja, ik realiseer me dat carrièrekansen voorbij kunnen zijn als je daar verandering in gaat aanbrengen en dat je leven dan ingewikkelder kan worden. We mogen ons dan echter gedragen weten door de woorden: niet klagen, maar dragen en vragen om kracht.

De auteur is Tweede Kamerlid voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

U kent ze ongetwijfeld, de vruchten van Geest die in Galaten genoemd worden: liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. En laat de organisatie van deze residentiepauzediensten mij nu vriendelijkheid toebedelen. Ter voorbereiding las ik diverse Bijbelgedeeltes.

In de Bijbelverklaring van Dachsel vond ik een zin die vriendelijkheid verder inhoud geeft en tegelijk een opdracht is voor ons allen: „Heeft echter zijn naaste hem nodig, dan bewijst hij die vriendelijkheid, welke welwillendheid aan den naaste het goede doet, en diens welzijn bevordert. Hij betoont die goedheid, welke slechts het goede, het welzijn van den naaste op ’t oog heeft.”

Wat voor mij duidelijk naar voren komt: als je naaste je nodig heeft, dan bied je hulp. Niet om er zelf beter van te worden, maar alleen om het welzijn van de ander te bevorderen.

Stichting Ideële Reclame (SIRE) deed onderzoek naar vriendelijkheid. Conclusie: iemand zomaar een compliment geven, even de deur openhouden – veel te weinig mensen doen het. Wat verder opvalt, is dat wanneer iemand wel een vriendelijk gebaar maakt, mensen denken dat er iets achter zit.

Van de mensen die meededen aan het onderzoek, geeft bijna 80 procent aan blij te zijn met aardige mensen. Zo’n 17 procent van de ondervraagden heeft het niet zo op aardigheid. Zij denken namelijk dat alleen de zon voor niets opgaat en dat aardigheid altijd iets op moet leveren.

Individuele belangen

Ik weet niet hoe het met u is, maar eerlijk gezegd ben ik ook weleens niet aardig. Bij persoonlijke ontmoetingen geven we elkaar een hand en vragen dan beleefd: „Hoe gaat het ermee?” Eerlijk gezegd moet ik er niet aan denken om iedereen die ik vandaag tegenkom zo te begroeten. Het zou een lamme hand en een schorre stem tot gevolg hebben. Het onaardigst word ik als een callcenter mij belt en een vriendelijke stem mij het hemd van het lijf blijft vragen.

Aan de andere kant ben ik in mijn woonplaats regelmatig heel vriendelijk. Laat fietsers gerust voorgaan waar het niet zou hoeven. Voor mij als volksvertegenwoordiger en Kamerlid kan niet vriendelijk zijn immers zomaar stemmen kosten…

Wat het belangrijkste is, is dat God vriendelijkheid zeer serieus neemt. In Filippenzen 4:5 wordt het heel duidelijk gezegd: „Laat iedereen u kennen als vriendelijke mensen. De Heere is nabij” (NBV). In mijn werk als Kamerlid ervaar ik de cultuur waarin we leven. Deze week hebben we weer een debat over de melkveehouderij en de uitdagingen waar onze boeren en boerinnen voor staan. De wetgeving dwingt veel melkveehouders hun veestapel te verminderen. Je zou kunnen zeggen dat ze niet vriendelijk worden behandeld. Onze boeren en boerinnen worden door verkeerd uitwerkende wetgeving steeds meer aangemoedigd om autonoom te zijn en voor hun individuele belangen te gaan. Het individuele belang staat haaks op vriendelijkheid, die zich hoort te richten op het collectief in de sector. Onze samenleving leert je met jezelf bezig te zijn. Soms vraag ik me af: Vormt onze individualistische cultuur geen belemmering voor vriendelijkheid?

Daar komt bij dat we als samenleving steeds meer vinden dat alles gezegd en geschreven moet kunnen worden. Als je altijd moet doen wat je voelt en moet zeggen wat je vindt, dan is er weinig hoop op royale vriendelijkheid. Als ik altijd moet doen wat ik voel, dan zullen er heel veel momenten zijn waarop ik er niet over nadenk iets vriendelijks te doen.

Zou het ook zo kunnen zijn dat we vriendelijkheid in verband brengen met zwakheid? Zegt onze hedendaagse cultuur niet dat je juist op je strepen moet staan?

Volgens mij heeft vriendelijkheid te maken met kwetsbaarheid, met het zoeken van verbinding met de ander. Wanneer we de Bijbel goed lezen, zien we dat Jezus niet altijd tegen iedereen even vriendelijk was, en zelfs weleens boos was op mensen.

Zijn vriendelijkheid lag hierin dat Hij geen onderscheid maakte tussen mensen: Hij behandelde een Schriftgeleerde niet anders dan een bedelaar en een kind niet anders dan een Romeinse soldaat. Jezus hield van alle mensen. Hij ging eerlijk met hen om. Hij zei open en eerlijk hoe hij over ze dacht maar had daarbij altijd het welzijn van de ander op het oog.

De auteur is Kamerlid voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van senator Greetje de Vries-Leggedoor (CDA).

„Maar de vrucht van de Geest is liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, zelfbeheersing” (Galaten 5:22-23; NBG ’51). Ik word steeds weer blij als ik dit stukje Bijbeltekst hoor. Wat een rijkdom als je dat allemaal gegeven wordt.

Paulus schrijft in Filippenzen 4 dat we te boek moeten staan als vriendelijke mensen. Dat God dichtbij is en dat we ons geen zorgen hoeven te maken. We mogen Hem dankbaar, biddend en smekend onze wensen voorleggen. Dat God met Zijn vrede, die alle begrip te boven gaat, zal waken over ons hart en onze gedachten. Ook geeft Paulus een aantal leefregels mee: dat we steeds moeten overwegen wat waar en verheven is, rechtvaardig en zuiver, beminnelijk en eervol, alles wat deugdzaam is en lof verdient. En hij sluit deze raadgevingen af met: „Breng in praktijk wat ik u geleerd en overgeleverd heb door mijn woorden en mijn daden. Dan zal God Die de vrede geeft, met u zijn.”

Over dat laatste, ”breng in praktijk” en ”vrede”, deel ik graag mijn persoonlijke mening en ervaring, want wie ben ik om te vertellen hoe u het zou moeten doen. Dat zou grenzen aan zelfoverschatting of ijdelheid.

Vertrouwen

Ik voel me een gelukkig en gezegend mens. Opgegroeid in een warm nest dat je elk kind zou gunnen. God, Jezus, Bijbel en kerk waren een vanzelfsprekendheid. Geld was er –zeker in het begin– niet, maar dat hebben wij als kinderen nooit gemerkt. Gelukkig wist mijn moeder van een dubbeltje een kwartje te maken en pakte mijn vader alle mogelijkheden aan om zijn gezin te kunnen onderhouden. Wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken. Je zou kunnen zeggen dat in de opvoeding de vruchten van de Geest binnen ons gezin centraal stonden. Hoewel het ook best eens verkeerd ging, we zijn allemaal mensen.

De les die we thuis met de paplepel kregen ingegoten was dat we de leefregels uit de Bijbel niet alleen ’s zondags in de kerk moeten belijden, maar dat we ze bovenal in ons dagelijks leven in de praktijk moeten brengen. Voor mij is daardoor het geloof, de leefregels uit de Bijbel, geen sausje over mijn levensverhaal, maar een ingrediënt van mijn handelen.

Het blijft voor mij dag aan dag een uitdaging om daarmee niet de fout in te gaan, en vaak genoeg moet ik ’s avonds mijn handen vouwen vanwege de onrust in mijn hart. Omdat ik denk iets niet goed gedaan te hebben. Om me weer vredig te voelen. Mijn vertrouwen in Hem en de vrede die Hij schenkt, is groot. Soms moet ik er eerst iets voor doen, soms voel ik de vrede als vanzelf. Hoe groot dat geschenk van vrede is, heb ik in mijn persoonlijk leven mogen ervaren.

Geen gepieker

In 2008 viel mijn man ’s nachts, nog half in slaap, over de balustrade van de overloop op de plavuizen vloer in onze hal. Ik werd wakker van een doffe plof. Die nacht belandde mijn man op de trauma-afdeling van het universitair ziekenhuis. Gelukkig viel het hoofdletsel mee, maar bekken en heup lagen aan gruzelementen. De vooruitzichten stemden die eerste weken niet hoopvol.

In die tijd reisde ik dagelijks heen en weer, dus sliep ik in ons eigen bed. Onze predikant, die elke morgen even belde of langskwam en natuurlijk allereerst informeerde naar mijn man, vroeg op enig moment of ik het ook nog volhield. Daar kon ik volmondig ja op zeggen. En of ik genoeg nachtrust kreeg. Ik sliep –lichtelijk overdreven– als een roos.

Weet u: er is in die tijd iets opmerkelijks gebeurd. Vanaf dag één. In mijn hoofd zat een lied en dat wilde er niet uit. Drie weken lang bleef het zingen. Steeds als er even niets te doen was, hét moment waarop je kunt gaan piekeren, borrelde hetzelfde op: „Geef mij kracht, heel mijn leven Heer.”

Automatisch, ik heb het niet zelf bedacht en ik kon het niet aan- of uitzetten. Geef mij kracht. Ik viel ermee in slaap en stond er mee op. Ruimte om te piekeren was er daardoor niet. Zonder gekoesterde ambities voor mijn man opzij te zetten, zou je kunnen zeggen dat ik er vrede mee had. Onze predikant zei: „Weet je hoe ze dit noemen? Genade!”

Vrede krijgen van God is een geschenk. Daarvoor moeten we Hem toelaten in ons hart en er, met al onze nukken en tekortkomingen, op vertrouwen dat Hij ons helpt. Bij alles wat we doen.

Dit alles in het besef dat we het nooit alleen kunnen. Wat zei Paulus in Filippenzen 4? „Dat God met Zijn vrede, die alle begrip te boven gaat, zal waken over ons hart en onze gedachten.”

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

Paulus geeft in 1 Korinthe 13 een nog steeds ongeëvenaarde beschrijving van de liefde. Ook in onze tijd wordt wel veel over liefde gepraat, maar in de samenleving neemt de ruimte voor liefde af. Want liefde vergt persoonlijke betrekkingen, en die worden schaarser.

Vroeger waren mensen voor alles op elkaar aangewezen in relaties van samenwerking en verantwoordelijkheid. Veel van die relaties zijn overgenomen door overheden of door markten.

Inderdaad, ieders leven is nog steeds gevuld met persoonlijke betrekkingen, met kennissen, vrienden, familie en gezin. Maar dan gaat het doorgaans om wederkerige genegenheid. Dat is niet de liefde die Paulus bedoelt. En bovendien, ook met die groep personen gaat het uiteindelijk om een beperkte kring. Als er een paar wegvallen, begint vaak al de eenzaamheid.

Versta mij wel, ik zeg dit alles niet als oproep om cultuur en samenleving te veranderen. Zo we wilden, we konden het niet. Maar die cultuur en samenleving mogen en hoeven geen probleem te zijn. Wie naar het gebod ”hebt uw naaste lief als uzelf” wil leven, zal maatschappelijke structuren moeten doorbreken. Want die liefde houdt in dat men op de ander toetreedt; dat men het onverwachte doet en dat men patronen doorbreekt.

Dan zal men zich ook niet door structuren laten weerhouden. Maar juist daarom is het goed te onderkennen hoe in onze cultuur persoonlijke betrekkingen worden getransformeerd tot onpersoonlijke relaties, en hoe in de moderne samenleving de ruimte voor die persoonlijke betrekkingen langzaam versmalt.

Speelt liefde tot mensen dan in het geheel geen rol in het openbare leven? Dat zou een misvatting zijn. Liefde tot mensen maakt juist het verschil. Maar dat zit ’m niet in de omvang van de sociale wetgeving of collectieve zorg. Liefde laat zich niet door wetten en beleid realiseren; verantwoordelijkheid wel. Een wetgever die uit geloofsovertuiging gedrag voorschrijft of lasten oplegt, tast niet alleen de godsdienstvrijheid aan maar ontneemt dat gedrag ook zijn waarde. Want wat waarde heeft wanneer men het uit geloof doet, verliest die waarde wanneer het gedaan wordt omdat de wet het voorschrijft.

Het verschil zit hem veel meer in het beeld van mensen waar men van uitgaat. Is dat een mens in zijn volmaaktheid: verantwoordelijk, zelfstandig, zichzelf genoeg? Of is dat een onvolkomen mens: met tekortkomingen, gebreken, zwakheden en hulpbehoevend. Het is opvallend hoe hard de politiek tegenwoordig vaak oordeelt over mensen op wie men het minder heeft begrepen. Dan gaat het al snel over uitzetten, opsluiten, uitsluiten, afrekenen, alsof mensen wegwerpartikelen zijn die men wegdoet als ze niet deugen. Een samenleving moet zich kunnen beschermen tegen misdrijven, maar dat kan ook in het besef dat niet iedereen even stevig in de schoenen staat en dat het vaak ook genade is –of toeval zoals dat tegenwoordig heet– dat men niet zelf in moeilijkheden zit.

Ook waar de wet verschillen en beperkingen erkent, zoals in de sociale wetgeving, maakt het mensbeeld verschil. Gaat men uit van ‘standaardmensen’ zonder gebreken, dan zal men wie minder goed mee kan, willen compenseren voor wat hij niet kan en prikkelen tot wat hij wel kan. Gaat men er daarentegen van uit dat iedereen onvolkomenheden heeft en we elkaar nodig hebben tot steun, dan zal men eerder geneigd zijn om in wetgeving ruimte te scheppen voor persoonlijke betrekkingen waarin men steun kan vinden en elkaar tot steun kan zijn.

Liefde tot mensen, zoals Paulus die beschrijft, speelt, kortom, ook in het publieke domein en in de wetgeving een belangrijke rol, maar dat zit hem niet primair in het geven van steeds meer rechten, maar in het bieden van ruimte om mensen tot recht te laten komen. Want waar het de liefde tot mensen betreft, moet u niet denken: dat zal de overheid wel even voor ons regelen. Dat zal ze niet, dat kan ze niet. Het is aan ieder van ons om daar handen en voeten aan te geven. Alleen zo kan de Geest vaardig worden in de samenleving.

Gelukkig staan we daarbij niet alleen en weten we ons gesteund en gesterkt door de afscheidswoorden van Christus: „En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”

De auteur is vicepresident van de Raad van State.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

„Een wijs mens leeft de geboden van de koning na en doet alles op de juiste tijd, want hij weet dat voor alles een juiste tijd is.” Een eminent advies van Prediker; als oud-minister kan ik het alleen maar beamen. Toch heeft niet alles wat zich overheid noemt, aanspraak op onze gehoorzaamheid, zoals mensen tijdens de bezetting hebben geleerd.

De boodschap van Prediker zal mensen van onze tijd dan ook vreemd in de oren klinken. De huidige politiek leeft naar andere regels; gezag moet verdiend worden, de wet veranderd, de wereld verbeterd en het hier en nu is het enige wat telt. Alles moet kunnen en voor alles is maar één juiste tijd: hier en nu onmiddellijk.

Het merkwaardige is dat Prediker daar ook op uit lijkt te komen. Even verder zegt hij „dat er onder de zon niets beters is voor de mens dan dat hij zich aan eten en drinken te goed doet en geniet” (Pred. 8:15, NBV). En nog weer verder: „Geniet het van het leven met de vrouw die je bemint” (Pred. 9:9). Is de boodschap van Prediker dan: doe wat de koning zegt en wat de wet voorschrijft en leef er verder op los?

Ik denk het niet. Zie ik het goed, dan is zijn boodschap: neem het leven zoals het komt, geniet het, want het is een geschenk van God. Laat het niet verzuren door zorgen over dingen waar je geen weet van hebt of greep op kunt krijgen. Je kunt het leven het beste nemen zoals het komt en het genieten zoals het gegeven wordt.

Is dat nu de hele boodschap? Nee, want met het Evangelie is Gods bedoeling met mensen duidelijker, te weten: mensen tot hun recht laten komen. Dat kan alleen in gemeenschap, en daar zijn een overheid en wetten voor nodig. Het Evangelie spreekt echter niet tot overheden maar tot mensen. Ieder dient naar vermogen te werken aan die opdracht: mensen tot hun recht laten komen.

De overheid gehoorzamen en de wet naleven is niet meer genoeg; en soms moeten we ertegenin gaan, want wij moeten God meer gehoorzaam zijn dan mensen. Bovendien zijn wij in een democratische rechtsstaat gezamenlijk verantwoordelijk voor die overheid. Daarbij zijn wij onze broeders hoeder.

Hedendaagse politiek lijkt als nooit tevoren gedreven door bedoelingen om het dagelijks leven van mensen te verbeteren en menswaardiger te maken. Niet gebrek aan goede bedoelingen is wat ons bedreigt, maar gebrek aan vermogen om wat dan ook tot stand te brengen door te veel aan politieke verdeeldheid; omdat ieder zijn bedoelingen uitnemender acht dan die van anderen.

Wat ons bovenal bedreigt, zijn drie misvattingen. De eerste is de gedachte dat als de politiek maar welvaart en welzijn brengt, mensen ook beter en minder ten kwade geneigd zullen zijn. De werkelijkheid is helaas anders. Met onze verworven welvaart en vrede zijn we het normbesef en het gevoel van zin kwijtgeraakt dat nodig is om verantwoordelijk met die verworvenheden om te kunnen gaan. We zijn ze als zo vanzelfsprekend gaan beschouwen dat we ze door onderlinge verdeeldheid weer in de waagschaal stellen.

De tweede misvatting is dat overheidsmacht het goede kan bewerken. „Dat heeft de staat tot hel gemaakt, dat mensen er een hemel van wilden maken”, zei de Duitse dichter Hölderlin. Overheden zijn nodig om kwaad te keren en ruimte en zekerheid te scheppen waarbinnen mensen tot hun recht kunnen komen. Maar het goede, liefde, barmhartigheid en medemenselijkheid, komt van mensen en wat hen ten diepste drijft.

De derde misvatting is dat men terzijde kan blijven staan en veranderingen op hun beloop kan laten, omdat een onzichtbare hand de ontwikkeling wel ten goede zal keren of omdat God wel uitkomst zal geven. Dat is in onze tijd nog de gevaarlijkste misvatting. De geschiedenis leert dat kwaad zegeviert als goede mensen zich daar niet tegen verzetten.

De boodschap is dus niet dat wij in gehoorzaamheid aan de overheid maar van ons leven moeten genieten. Dat mag, maar de boodschap is veeleer die van de bede van Franciscus: „Heer, geef mij de berusting om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, geef mij de moed om te veranderen wat ik niet mag aanvaarden, en geef mij de wijsheid om het verschil te zien.” Die wijsheid, dat is weten dat er voor alles een tijd is; een tijd om te berusten, een tijd om te vechten, een tijd om te gehoorzamen en een tijd voor verzet. Gelukkig staan we daarbij niet alleen maar mogen we ons verzekerd weten van de belofte: „En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld” (Matth. 28:20).

De auteur is vicepresident van de Raad van State.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jaco Geurts (CDA).

Gek zou je ervan kunnen worden als je alles, mens en dier en plant en heelal, met je verstand wilt beredeneren. In Prediker zien we dat Salomo, ondanks zijn wijsheid, vasthoudt aan God. Wel heeft hij veel vragen.

Ook ik heb veel vragen. Elke dag opnieuw. Hoe moet ik als christen politiek bedrijven? Doe ik het juiste? Hoe volg ik de Heere in onze gebroken wereld?

Ik zie mezelf als een bevlogen mens. Wil me inzetten voor mijn naaste. Ik maak me zorgen over onze gezins- en familiebedrijven in de land- en tuinbouw. Er zijn fracties, zoals PVV, SP en GroenLinks, die uiterst negatief, met wantrouwen en onbegrip de land- en tuinbouw bejegenen. Als ze spreken over de veehouderij komen er termen voorbij zoals „volledig ontspoord”, „volledige verziekt”, en ondernemers die „bizar” bezig zijn. Ik vind dat zo oneerlijk en onrechtvaardig tegenover onze voedselproducenten.

En laten we maar eerlijk zijn: er is zo veel wat we oneerlijk vinden. Een collega die er de kantjes af loopt en toch een mooie bevordering krijgt. Vinden we niet regelmatig dat iemand veel te jong gestorven is? Om nog maar te zwijgen over de waaromvragen: als er dan een God is, waarom natuurrampen en zo veel aanslagen, de moord op een klein kind, het onthoofden van christenen et cetera. De vragen kunnen ons leven aardig gaan beheersen.

En wat lezen we in Prediker? Of liever gezegd: lezen we niet! De Prediker gaat God niet verdedigen. Hij legt niet uit hoe het allemaal precies zit. In Prediker 7:16 staat „…acht uzelf niet bovenmate wijs.” Vrij vertaald: je kunt jezelf zo vastbijten in een zaak die naar jouw idee recht en eerlijk is en er niet meer uitkomen. Prediker zegt dan: „Waarom zou u uzelf verwoesten?” In hedendaags Nederlands: je wordt er gek van!

De Prediker wijst ons op de valkuilen. Een valkuil is om overdreven correct te zijn. Als politicus kun je gaan denken dat met jouw ideeën de route van God wordt uitgezet. Als christenen moeten we erop blijven letten dat we geen kritiek leveren op hoe Hij het nu doet. Als we alles recht willen hebben, lopen we compleet vast.

Ik leerde hier weer uit dat ik mijn plaats moet kennen. Diverse zaken zijn op deze wereld niet eerlijk, we krijgen niet waar we recht op denken te hebben. Niet al het onrecht wordt in deze wereld rechtgezet. Ik denk weleens dat het leven vroeger simpeler was. Toen werd aanvaard dat bij een ziekte de één wel ziek werd en de ander niet. Tegenwoordig eisen we van de medische wetenschap dat ze ons beter maakt. Als een familielid zijn leven lang heeft gerookt en 90 is geworden, dan wil ik dat ook. Iets anders is oneerlijk. Toch?

Als je dit allemaal goed tot je laat doordringen, is het risico dat je doorslaat naar een ander uiterste. De andere valkuil is dat je zonder God gaat leven. Want wat maakt het allemaal uit? Het leven is één grote ellende. Laten we pakken wat we kunnen. Dood gaan wel allemaal. Je hebt niets aan Hem, dus ga je je eigen gang. Ik kom deze levenshouding regelmatig tegen.

Salomo geeft echter advies voor momenten als het leven soms moeilijk en uitzichtloos is. Als er zo veel vragen zijn waar je niet uitkomt. De les die Salomo in Prediker ons allen leert is volgens mij deze: al begrijp of snap je het niet, houd vast aan wat je niet ziet. Zijn naam is Jezus. Aan Wie God de Vader alle macht gegeven heeft, in hemel en op aarde. Zorgen? Vertel ze aan Hem in je gebed. Hij was er, Hij is er, Hij zal er altijd zijn.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.