Categorie: CDA

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van mr. J. P. H. Donner.

Wijsheid is een bij God en mensen in hoog aanzien staande deugd. Want wijsheid is meer dan weten en beter dan verstand. Wijsheid berust op inzicht in het waarom en waartoe van weten, en op het besef van de beperking van ons verstand. Vandaar dat “de vreze des Heeren het begin van alle wijsheid is.”

Wijsheid hebben we nodig; in ons dagelijks leven en om het land goed te besturen. Bij mijn recente benoeming in de Raad van State wenste vrijwel iedereen mij wijsheid toe. Dat is wat we hopen.

Er valt veel te zeggen over wat wijsheid is en wat zij inhoudt, ook vanuit Bijbels perspectief. Opvallend is wat Jakobus zegt, dat het niet gaat over het belang van wijs zijn, maar waar wijsheid uit moet blijken. Hij zegt: Geloven is mooi, maar laat het blijken in wat u doet.

Jakobus noemt onberispelijk leven en zachtmoedigheid, aspecten die je doorgaans niet met wijsheid in verband brengt. Kunnen we daar wat mee in de politiek en het dagelijks leven? De overheid is er, zoals Paulus zegt, vanwege de hardheid van onze harten. Daarom kan een overheid in incidentele gevallen wel zachtmoedigheid betrachten, maar niet als beleid. Dan schept men doorgaans meer problemen dan er worden opgelost.

De woorden van Jakobus richten zich echter niet tot de overheid. Ze richten zich tot mensen; tot ieder van ons. En als zodanig lijkt de boodschap grote relevantie te hebben, juist ook in de politiek. Dagelijks lezen of horen we in kranten en media over mensen in het openbare leven die minder dan onberispelijk leven. Zachtmoedigheid lijkt ook een essentieel criterium. Over en weer verwijt men elkaar dat de ander te hard is of te zachtmoedig. Zo gebruiken we de door Jakobus genoemde criteria dagelijks, maar dan om onderscheid te maken, en om verschil te brengen tussen mensen. Dat lijkt me niet wat Jakobus bedoeld heeft.

Stel aan je zelf hoge eisen -een onberispelijk leven- maar behandel en beoordeel anderen met zachtmoedigheid, zo begrijp ik de woorden van Jakobus. We nemen elkaar steeds makkelijker de maat, maar vragen begrip voor onszelf. Niet alleen in de politiek, maar ook in het leven van alledag. Moderne media versterken die tendens. En let wel, de media doen dat omdat wij het graag zo willen. Dat kunnen we met ons verstand namelijk beter begrijpen. Het verstand is een machtig instrument voor analyse, voor het uiteenleggen van dingen. Het kan onderscheiden, verschillen begrijpen, het kan meten en dingen duidelijk maken. In het publiek debat is het daarom zeer bruikbaar.

Maar dan gaan tegenstellingen, verwijten, tekortkomingen dat debat wel overheersen. Want ons verstand is minder goed in staat om verschillen te verzoenen, tekortkomingen te bedekken, belangen bijeen te brengen en om wat niet meetbaar is te begrijpen, zoals besef van gemeenschap, gevoel van saamhorigheid en het gegeven van wederzijdse liefde en aanvaarding. In de politiek draait het echter om dat laatste. Daarin moet het gaan om gemeenschapszin, besef van verbondenheid en inzicht in eigen tekortkomingen. Niet dat we het verstand moeten uitschakelen. Het blijft nodig, maar dan als instrument in dienst van die gevoelens en niet als zelfstandige norm of breekijzer.

Politiek gaat over samenwerken tussen wat onverzoenbaar is, overbruggen wat principieel tegengesteld is en het mobiliseren van gemeenschapszin en wederzijdse verbondenheid. In een crisis als de huidige zouden we voor alles gezamenlijk de schouders moeten zetten onder het behoud van waarden, beschaving en welzijn, maar we zien vaak slechts ruzie, tegenstellingen en verwijten.

De woorden van Jakobus bieden een goede insteek; niet die van het verstand dat alles wil uiteenleggen en analytisch begrijpen, maar die van wijsheid die zichzelf hoge eisen stelt en andere met zachtmoedigheid behandelt om zo verschillen te verenigen en tegenstellingen te overbruggen.

De eis van een onberispelijk leven lijkt daarbij welhaast onoverkomelijk. We moeten ons echter niet laten ontmoedigen in ons streven om in onze tijd een vertaling te bieden van de wijsheid die van boven komt. We moeten ook niet nodeloos wanhopen; kijk om u heen en zie hoeveel tekenen van die wijsheid we zien in het dagelijks leven. De Geest is vaardig en we weten ons gesteund en gesterkt door de laatste woorden van Christus: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”

De auteur is vicevoorzitter van de Raad van State en oud-minister van Binnenlandse Zaken.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jan de Vries (CDA).

In de brief aan Titus worden jonge mannen opgeroepen “in alles ingetogen te zijn.” Geen gemakkelijke opgave. Zeker niet voor politici, zo weet ik uit ervaring. Ingetogenheid is niet direct een kernkwaliteit van politici. Want een politicus die rustig, kalm en stemmig is, zal moeite hebben om zichtbaar te worden voor zijn of haar achterban. Juist in deze tijd, waarin de media allesbepalend zijn om herkenbaar profiel te verkrijgen, is dat geen pre.

Politici worden graag gezien en gehoord. Geen wonder, want wij hebben een boodschap voor de wereld. Tenminste, zo zou het moeten zijn. In die zin kun je spreken van missionaire politici. Ik denk dat onze samenleving juist nu smacht naar politici die niet schromen hun visie uit te dragen. Een visie die voorbijgaat aan de waan van de dag, die helaas steeds meer de agenda van politiek Den Haag bepaalt.

Appelleren

“Verkondig de heilzame, onbetwistbare boodschap”, aldus Titus 2. Onze samenleving verwacht van missionaire politici ook een moreel appel. Politiek bedrijven is meer dan debatteren en amenderen. Het is ook appelleren. Zeker wanneer politici, zoals christendemocraten, niet het heil van de overheid alleen verwachten. Veel noodzakelijke veranderingen in onze samenleving kunnen alleen door die samenleving zelf worden gerealiseerd. Het is aan ons om de burgers aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Op hun verantwoordelijkheid voor zichzelf, vooral voor de ander en dus voor het geheel.

Helaas is er een toenemende verlegenheid bij politici te bespeuren. Verder dan een voorzichtig en veilig commentaar in maximaal 140 tekens op Twitter komt het veelal niet. Wij zijn blijkbaar bang voor moraalridder te worden uitgemaakt. Terwijl dat in mijn ogen eerder een geuzennaam is.

Zichtbaarheid en herkenbaarheid van politici is niet in de laatste plaats van belang om ook gevoed te kunnen worden. Juist zichtbare en hoorbare politici zullen eerder aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid en gevoed worden met praktijkervaringen en wensen uit de samenleving. Een wisselwerking die een enorme verrijking van het ambt oplevert. De kunst is dan te luisteren en niet te spreken. Terwijl juist spreken en overal een oordeel over hebben, een kernkwaliteit van politici lijkt te zijn.

Politici hebben vaak snel een oordeel. Soms zelfs zonder de zaak goed te kennen. Wij laten ons daarin verleiden door de media, die in hun ratrace met andere media graag de primeur hebben. Dat gaat echter nogal eens ten koste van de zorgvuldigheid. Daarom kun je soms beter eerst horen dan gehoord worden.

IJdel

Politici zijn net mensen. Van de ijdelste soort. Wij worden graag gezien en gehoord. Wat is het toch heerlijk om in de spotlights te staan, te merken dat alle deuren voor je opengaan, vooraan te mogen zitten, zelfs op straat herkend te worden en soms ook nog een preekstoel te mogen beklimmen.

Al die aandacht doet wat met mensen. Het gevaar ligt op de loer dat je gaat denken dat het om jou draait. Terwijl juist volksvertegenwoordigers het volk vertegenwoordigen en een representant zijn van hun politieke stroming. Een politicus is daarom in de eerste plaats een dienaar. Een dienaar van het volk of van de Kroon. Of nog beter gezegd, in de traditie van Groen van Prinsterer: een dienaar van God, Nederland en Oranje.

Politici die graag gezien en gehoord worden, voldoen aan de verwachtingen, maar lopen ook grote risico’s. Misschien kunnen wij daarom meer leren van Titus dan op het eerste gezicht lijkt. Ingetogen, ofwel rustig, kalm, waardig en stemmig, zijn misschien wel meer kernkwaliteiten voor een politicus dan wijzelf durven te erkennen.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse Kerk in Den Haag vindt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst plaats. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jan Schinkelshoek (CDA).

’t Is een wonderlijk verhaal, dat van Jona. Nee, ik doel niet op de onstuimige storm, op de grote vis, op de wonderboom. Zelfs niet op de wonderlijke wegen van Jona, de weerspannige, mokkende profeet. Nee, veel wonderlijker is het optreden van de koning van Ninevé.

De residentiepauzediensten staan dit jaar in het teken van dienstbaarheid: “Gij dienaars van Hem Die alles regeert”. Jona laat zich maar met moeite in het rijtje van luisterende, trouwe, voorbeeldige en gehoorzame dienaars voegen. Hij loopt weg, hij loopt de verkeerde kant uit. En als hij zich toch schikt, is het met duidelijke, zelfs groeiende weerzin. Maar misschien getuigt het verhaal van Jona daarom des te sterker van Hem Die alles regeert.

Boetepreekje

Als Jona door de vis op het droge gespuwd is, ontvangt hij Gods opdracht voor de tweede keer: “Sta op, ga naar Ninevé.” Hij besluit bij nader inzien toch maar te gehoorzamen. Maar als hij ten langen leste in de grote stad aankomt slaat de dwarsheid alweer toe. Zelfs in de herkansing vat Jona zijn missie wel heel erg minimalistisch op. Verder dan één dagreis trekt hij de stad -drie dagreizen groot- niet in, twee derde laat de profeet ongezien aan z’n lot over. Zijn boetepreek is een van de kortste uit de geschiedenis. Welgeteld niet meer dan vijf woorden, in het Hebreeuws: “Nog veertig dagen, dan wordt Ninevé weggevaagd?”

Zijn optreden heeft niettemin een effect waar menig politicus ook buiten verkiezingstijd jaloers op wordt. De hele stad, van hoog tot laag, raakt in rep en roer. Er wordt een vastentijd, tijd van berouw en inkeer, afgeroepen. Het is al gauw meer dan een volksbeweging, de koning komt in actie. Het is -er bestaat geen twijfel over, zo uitvoerig wordt het beschreven- de koning die de regie bij de massale boetedoening van het volk voert. Gedetailleerd -in schrille tegenspraak met Jona’s boetepreekje- wordt beschreven wat van de bevolking wordt verwacht: niets eten, niets drinken, rondgaan in zak en as en vooral krachtig bidden. Maar dat is niet genoeg. De koning beseft dat het om méér dan een boetedoening moet gaan. Nee, het komt aan op een ommekeer, een bekering. “Laat iedereen anders gaan leven en breken met het onrecht dat hij doet.” En God laat zich verbidden: “Toen God zag dat zij inderdaad anders begonnen te leven, kwam Hij terug op wat Hij gedreigd had hun aan te doen. Hij deed het niet.”

Verwildering

Dit Bijbelverhaal verdient een steviger plek in het christelijke politieke denken. De overheid, het bestuur, de politiek, ze doen ertoe. Het verhaal over de koning van Ninevé mag je lezen als een oproep aan overheid, bestuur en politiek.

Om zich bewust te zijn van de verantwoordelijkheid die men draagt. Om niet van alles te laten gebeuren. Om niet lijdelijk toe te zien. Om de regie te nemen.
Om niet mee te gaan met gemakkelijke oplossingen, om niet mee te deinen op de waan van de dag, om verwildering tegen te gaan.
Om onrecht, onrechtvaardigheid en onbarmhartigheid te benoemen en aan te pakken. Om te investeren in recht en gerechtigheid, in samenhang en samenwerking, in verbinding en verzoening. Om te doen wat gedaan moet worden. Ja, om, in de woorden van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de ongebondenheid der mensen te bedwingen, om toe te zien dat alles met goede ordinantie toega.

De koning van Ninevé, de politiek leider van die grote stad, was een belangrijke, vitale schakel in de goede afloop. Iemand die zich, wellicht zonder het zich uitdrukkelijk bewust te zijn, ontpopte als “dienaar van Hem Die alles regeert.”

Ja, het is een wonderlijk verhaal, dat van Jona.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt daarin een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een korte toespraak houdt. Deze toespraak is van minister J. P. H. Donner (CDA).

Vorig jaar gingen de pauzediensten over de wet. Thema dit jaar is: “Gij dienaars van Hem, die alles regeert”. Dit jaar gaat het kortom om de uitvoering; want de wet kan niet zonder uitvoerders, zonder dienaars.

In de passage die we lazen (1 Sam. 3:9-10) staan niet dienaren als zodanig centraal, maar een wezenlijk aspect van dienen: het luisteren – “uw dienaar luistert” (NBV). De Statenvertaling gebruikt het werkwoord “horen”: “Uw knecht hoort.” Dat is mooier. Horen is de kern van het werkwoord “gehoorzamen”; daar gaat het om. Luisteren doen we allemaal; horen en gehoorzamen zelden.

U weet, ik heb een beroep waarin je veel moet luisteren – eindeloos veel. Het is een beroep waarin je vele stemmen hoort, die vaak allemaal verschillende dingen zeggen. Daarom heb je ook stembussen; die moeten het luisteren gemakkelijk maken, maar dat valt doorgaans tegen.

Het zou makkelijk zijn als je bij al die stemmen en de verantwoordelijkheid om daartussen te kiezen, zo af en toe die ene stem zou horen en duidelijke aanwijzingen zou krijgen. Maar zo gaat het niet. Die stem klinkt door de stemmen van anderen heen. Als Jezus de geboden vertaalt in: “Eert de Here uw God en hebt uw naaste lief als uzelf” dan ligt daarin besloten dat Zijn stem mede klinkt in de noden en verzoeken van anderen.

U hoort mij niet zeggen: “Vox populi, vox Dei” (de stem van het volk is de stem van God). Maar Zijn stem klinkt daarin wel door, in de noden, angsten, zorgen en hoop van mensen. Daar moet naar gehoord worden. En dat geldt niet alleen voor mij. Het geldt voor ieder van ons; voor alle dienaren van zijn heerschappij.

Soms klinkt die stem in de nacht; meestal echter in een koor van stemmen. Om te weten welke die stem is en waarin die doorklinkt hebben we anderen nodig. Samuel had Eli nodig; die had het zelf ook pas na de derde keer door. Zo hebben we elkaar nodig om te weten waarnaar te horen – en wat te gehoorzamen.

Droevig Maar kan het wel; als minister horen naar zijn stem? Is dat wel democratisch? Zet je dan niet het geloof boven de verantwoordelijkheid als minister, als ambtenaar, als werknemer of als werkgever? Het wordt steeds meer als verdacht beschouwd als bestuurders in openbare dienst ervoor uitkomen dat zij hun christelijke overtuiging ook in hun handelen tot uitdrukking brengen.

Het is droevig dat na 2000 jaar christendom die vragen nog gesteld worden. De samenleving waarin we leven bestaat bij gratie van dat geloof en is mede gevormd door mensen die “hoorden naar Zijn stem”. Het bewijst dat mensen niet meer beseffen dat ieder van ons handelt uit een overtuiging, levensbeschouwing en fundamentele waarden. Of men nu Zijn stem erkent of ontkent, het berust op geloof; of men Zijn Wet aanvaardt of verwerpt, het is een keuze, een waardeoordeel. Als we dat niet meer erkennen, dreigt een nieuwe staatsreligie met de mens, met al zijn tekortkomingen, als vanzelfsprekende norm en maat, en het verstand als enige maatstaf.

Versta mij wel. Kerk en staat kunnen maar beter gescheiden worden. Het gaat om tweeërlei gezag, tweeërlei macht en tweeërlei gemeenschap. Het handelen van overheden luistert naar andere beginselen. Overheidsmacht vermengen met geloofswaarheden is na de Bijbelse tijd nooit goed gegaan.

Dat is echter niet aan de orde bij het “horen” naar Zijn stem. Een minister die dat doet, zal nog steeds wat hij doet politiek verantwoorden en niet enkel met een beroep op het “horen” kunnen rechtvaardigen. Maar net als ieder ander mens maakt hij keuzen en handelt vanuit overtuiging, levensbeschouwing en een visie op mens en samenleving.

Voor mijzelf sprekend verkies ik daarbij een uitgangspunt buiten mijzelf, buiten de alledaagse werkelijkheid van mens en samenleving. Dat biedt vastere grond en duurzamer waarden dan zelfs het meest geïdealiseerde beeld van de mens en zijn waarden; in de loop van de geschiedenis blijken die altijd toch niet meer te zijn dan de waan van de dag, ook al duurt die dag soms een eeuw.

De auteur is minister van Sociale Zaken.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jan Schinkelshoek (CDA).

Kent u ‘m nog? De stadsschrijver uit het Nieuwe Testament. Aan het eind van Handelingen 19 staat het hele verhaal te lezen. In zijn geloofsijver had de apostel Paulus zich in Efeze nogal minnetjes uitgelaten over waardeloze goden, goden die met handen waren gemaakt. Inclusief de beroemde plaatselijke godin Artemis.

Paulus’ preek schoot de mensen in het verkeerde keelgat. Met name bij de souvenir industrie die een aardige duit verdiende aan de fabricage van tempeltjes en andere snuisterijen, gewijd aan de tweelingzuster van Apollo. Aangevoerd door ene Demetrius, voorman van het gilde der zilversmeden, komt er een grote demonstratie op gang. Urenlang staat er een schreeuwende en stampende massa voor het theater: “Groot is de godin van Efeze”. Niemand lijkt de menigte te kunnen kalmeren – behalve ten slotte de stadsschrijver. Hij doet dat met enkele welgekozen woorden, een mengeling van paaien en dreigen. Het werkt: de menigte ontnuchtert.

De stadsschrijver is een van mijn favorieten uit het Nieuwe Testament. Ogenschijnlijk uit het niets, uit de coulissen van de geschiedenis, duikt hij op, neemt op het juiste moment achter de katheder plaats om, in de woorden van de onvolprezen Statenbijbel, “de schare te stillen.” Niets bijzonders, toch? Het is immers de klassieke taak van autoriteiten om het volk vooral kalm te houden. Zeker, maar aan de actie van de stadsschrijver -let wel: een ambtenaar- is, menselijkerwijs, wel te danken dat Paulus niet gelyncht wordt. Sommigen hebben van die stadsschrijver een hele of een halve christen gemaakt. Ik betwijfel echter of je het verhaal zo heilig moet maken.

Meest voor de hand liggend is dat die stadsschrijver twee zetten vooruitdacht. Juist door te doen wat je verwacht van bestuurders zoals hij, ontpopt de stadsschrijver zich tot iemand die een zeer belangrijke, cruciale rol voor Paulus en zijn makkers speelt. Op het moment dat het prille christendom van Efeze, laat ik het zo maar zeggen, in de klem dreigt te raken, schiet iemand te hulp.

Het is niets minder dan een klein wondertje. Een wondertje dat leert hoe zuinig we op de overheid moeten zijn, hoe belangrijk het is dat het bestuur z’n werk doet, hoe beslissend politiek kan zijn. Juist als het erop aankomt. Als de polarisatie om zich heen grijpt. Als de samenleving verhardt. Nee, ik geloof niet dat we moeten blijven steken in geweeklaag over een “verhardende samenleving”. Ten tijde van Paulus ging het niet zachtzinnig toe. Ook daarna is het er, ondanks de kerstening, niet beter op geworden. Verwildering is van alle tijden.

Bewondering

In het vervolg op de Bergrede scherpt Jezus de Tien Geboden aan. Alsof Hij zeggen wil dat het niet voldoende is de gerechtigheid te betrachten die de Thora vraagt. Zo ondergaat ook het verbod op moord en doodslag een bijna bovenmenselijke uitbreiding. Dat je zelfs een tegenstander niet mag uitmaken voor nietsnut of dwaas – kom er eens om in de Tweede Kamer?

Wat mij opvalt, is hoe gewichtig de rol is die Jezus bij de handhaving van waarden en normen toedicht aan de overheid. Ettelijke keren verwijst Hij naar politie, justitie en rechter, zelfs naar de Hoge Raad. Tegenover de overheid heb je te verantwoorden, die straft bij overtreding, die ziet erop toe dat alles ordelijk toegaat. De bedoeling lijkt me duidelijk. Opdat de ongebondenheid der mensen bedwongen worde. Opdat het alles met goede ordinantie onder de mensen toega. Opdat het Evangelie z’n ongestoorde loop kan hebben. We hebben de overheid, het bestuur, de politiek nodig. Afwisselend daadkrachtig, bemiddelend, matigend, bijsturend, verzoenend en corrigerend.

Begrijpt u mijn bewondering voor die stadsschrijver uit Efeze? Nee, hij was bij mijn weten geen christendemocraat. Hij was iemand die bovenpartijdig, getrouw zijn werk deed en zo “christenen in een verhardende samenleving” van dienst was. Helaas is in de nieuwe vertaling de stadsschrijver omgedoopt tot “stadssecretaris”. Dat duidt op een onheilspellende verambtelijking?

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van Jan de Vries (CDA).

Afgelopen week verscheen “Vertrouwen en Zelfvertrouwen”, het product van de parlementaire zelfreflectie. In dit dikke boekwerk is er veel aandacht voor de incidentenpolitiek. Prof. Van den Berg constateert dat Kamerleden elke dag “verbijsterd” en “hoogst onaangenaam verrast” zijn. Daar blijft het echter niet bij. “Knettergek” lijkt inmiddels geaccepteerd taalgebruik. De verruwing van ons parlementair taalgebruik is besmettelijk, zo ondervind ik ook zelf.

Helaas kiest de stuurgroep Parlementaire Zelfreflectie niet voor een gedragscode voor taalgebruik en omgangsvormen in de Kamer. De stuurgroep kiest ervoor dit te zien als een verantwoordelijkheid van individuele leden, fracties en politieke partijen. Een gemiste kans. Gedragscodes werken niet alleen normerend, maar appelleren ook aan een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een leefbare gemeenschap. Daarom is het zo spijtig dat het parlement niet zelf tot een gedragscode weet te komen. Juist politici moeten beseffen hoe groot hun voorbeeldfunctie is.

Het parlementaire verschoningsrecht lijkt een excuus te worden voor niet alleen onparlementair taalgebruik, maar ook voor beledigen of zelfs discrimineren. En wie zich kritisch uitlaat over het toenemende beledigende en kwetsende taalgebruik, wordt verweten de vrijheid van meningsuiting te willen beperken. Alsof die absoluut is. De vrijheid van meningsuiting staat altijd in verhouding tot andere vrijheidsrechten, zoals de vrijheid van godsdienst.

Daarom kennen onze geboden naast een verbod op beledigen van mensen vanwege hun geloof ook een specifiek delict dat het lasteren van God strafbaar stelt als dit anderen krenkt. Dit wetsartikel doet recht aan de specifieke positie van gelovigen. Geloof raakt veel meer dan welke mening dan ook je persoonlijke identiteit. Een wetgever die godslastering strafbaar stelt, doet recht aan de godsdienstvrijheid en beschermt minderheden. De strafbaarstelling van smadelijke godslastering is een teken van beschaving.

Loze statements

Een teken van beschaving is het ook wanneer gelovigen met respect over andersgelovigen spreken en hen niet onnodig kwetsen. Als wij als christenen hechten aan onze vrijheidsrechten, gunnen wij die ook graag aan andere gelovigen. Alleen zo kunnen wij met recht een beroep doen op de overheid en rechter ter bescherming van onze vrijheidsrechten.

Misschien zouden wij als gelovigen ook meer respect afdwingen als wij ons niet te snel aangevallen voelen en vooral met overtuiging over God spreken. Na vijftien jaar in de actieve politiek moet ik erkennen dat ik het herkenbaar en geloofwaardig uiten van mijn geloof in mijn politieke standpunten een van de moeilijkste opgaven vind. Met steeds meer spoeddebatten en drie minuten spreektijd is dat welhaast onmogelijk geworden. Zo verwordt politiek bedrijven tot het afgeven van loze statements.

Op christenpolitici wordt extra gelet. En terecht worden wij extra beoordeeld op de wijze waarop wij ons geloof in de praktijk brengen. Iedere politieke partij maar ook maatschappelijke organisatie met de “C” in de naam heeft misschien wel niet de pretentie maar wel de intentie goed te doen.

Het is dan extra pijnlijk als blijkt dat christelijke organisaties zich in negatieve zin onderscheiden. Bijvoorbeeld door exorbitante topinkomens, een gebrek aan transparantie en medezeggenschap en door een dominantie van het economisch machtsdenken. Dan geven wij onbedoeld reden tot spot, belediging of laster. Terwijl juist in ons professioneel handelen, in welke sector dan ook, geloven kan leiden tot meer passie en een intensievere betrokkenheid. Betrokkenheid die leidt tot persoonlijke relaties. En juist in die persoonlijke relaties is er ruimte om met wederzijds respect ons geloof te delen en herkenbaar in de praktijk te brengen. Zo kunnen christenen in politiek en samenleving tegenwicht bieden aan de trend van belediging en verwijdering. Daar hebben wij naast de Tien Geboden geen nieuwe gedragscode voor nodig.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse Kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een toespraak houdt. Deze toespraak is van ing. E. J. Bilder (CDA).

God is niet veranderd. De mensheid is, als we om ons heen kijken, ook niet wezenlijk anders geworden sinds Paulus de brief aan de Filippensen schreef, waaraan het thema van deze dienst is ontleend (3:18-4:1).

Als we in Filippensen 3:18 lezen dat velen leven als vijand van het kruis van Christus, dan is dat ook nu nog steeds de harde realiteit. Wie Christus daadwerkelijk wil volgen en wil leven vanuit Zijn beloften, daden en geboden, behoort tot een minderheid. Het behoeft geen betoog dat dit ook op ons parlement van toepassing is. Paulus heeft het met deze constatering niet gemakkelijk. Hij heeft er zelfs verdriet van, zo blijkt uit de woorden dat hij dit “wenende” schrijft. Zijn verdriet komt niet voort uit het feit dat hij in een minderheidspositie verkeert, maar omdat hij weet hoe het afloopt met de meerderheid. Ze gaan hun verderf, hun ondergang tegemoet.

Hoe is dat bij ons, bijeen in deze mooie oude kerk? Delen wij in dat verdriet om al die mensen om ons heen die hun ondergang tegemoet lijken te gaan?

Consequent christen zijn is lastig. Immers, de samenleving om ons heen heeft haar eigen wetten en eigen mores. Je ziet heden ten dage de afstand tussen de algemeen gangbare normen en waarden en die van de Bijbel toenemen. De op liberale leest geschoeide algemeen gangbare opvattingen, leren ons dat je ieder in z’n waarde moet laten, dat je de vrijheid moet hebben om je te ontplooien. In dat kader moet je niet met de ander bemoeien, mag je, ook als overheid, de mens eigenlijk geen beperkingen opleggen. Betuttelen wordt dat dan genoemd.

Ik merk dat ook in het politieke bedrijf. Enkele weken terug zat ik in een forum met de voorzitter van het COC. Het ging over de mogelijkheid voor christelijke scholen om mensen die samenleven met iemand van hetzelfde geslacht te weren of te ontslaan. Een moeilijke discussie, waarbij je ontdekt dat je op volstrekt verschillende golflengtes zit.

Vanuit de gangbare opvattingen is de mening van het COC dat zoiets niet moet kunnen, goed te begrijpen. Wanneer we Gods Woord laten spreken wordt het vraagstuk een stuk complexer. Hoe maak je dan duidelijk dat het niet je bedoeling is om jouw opvattingen aan een ander op te leggen, maar dat je wilt dat mensen aan jouw God gehoorzaam zijn, omdat dat tot hun heil zal strekken, om te voorkomen dat mensen, om met Paulus te spreken, hun verderf, hun ondergang tegemoet gaan?

De wereld om ons heen kan daar niet mee leven, met die wetten en regels uit de Bijbel, ze worden als onnodig knellend en sterk verouderd ervaren. In de plaats van Gods wetten plaatst men wetten en regels die de mens zelf vervaardigt, waarvoor absolute navolging wordt afgedwongen.

Wederkomst

Paulus schrijft in vers 20: “maar onze wandel is in de hemelen, waaruit ook wij de Zaligmaker verwachten.” Groter nog dan het verschil in de aardse leer en het aardse leven is het verschil in perspectief. Waar loopt het op uit? Wat verwachten we? Ook daarin gaat het niet om het product van ons handelen, maar om de vervulling van Gods beloften, om de wederkomst van onze Heere, Jezus Christus.

Leven in het perspectief van deze beloften van eeuwigheidswaarde staat op gespannen voet met de waan van de dag in het politieke bedrijf. Daarom is het ook voor de drukke mensen in de politiek van groot belang dat ze dicht bij het Woord leven en de kerkgang niet verzuimen.

In 4:2 roept Paulus op tot eensgezindheid in de Heere. Hij vermaant Euodia en Syntyche in dat kader. Ook daar mogen we ons vandaag de dag door aangesproken voelen, als we kijken naar de verdeelde christenheid.

Het navolgen van Gods geboden geeft perspectief en beloften. Het doet ons, feilbare en tekortschietende mensen, beseffen dat we niet op onszelf moeten zien, maar op Christus, Die voor al onze zonden volkomen heeft betaald. Zo mogen we uitzien naar zijn wederkomst, naar een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Zo mogen we dan met Paulus zeggen (4:1): “Mijn blijdschap en kroon staan in de Heere.”

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

“Het is de voornaamste opgave voor een christen in de politiek om er géén christelijke politiek op na te houden.” Ik moet bekennen dat ik wel een beetje schrok toen ik voor het eerst aanliep tegen die uitspraak van de te veel verwaarloosde Amerikaanse theoloog Reinhold Niebuhr uit het midden van de vorige eeuw.

Dat christenen in de politiek zouden moeten afzien van christelijke politiek was niet alleen in strijd met alles wat ik van jongs af aan geleerd had. Maar het druiste ook in tegen mijn gevoel, tegen mijn geloof. Als gelovige, als christen was je toch geroepen om werk te maken van je geloof?

Maar geleidelijk ben ik de diepere waarde van Niebuhrs krasse uitspraak gaan inzien. Er wordt soms wel erg gemakkelijk een bepaald soort opvatting, beleidslijn of voorstel als “christelijk” of, nog erger, als “onchristelijk” bestempeld. Soms wordt er een wedstrijd van gemaakt: spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de meest christelijke partij van het land? Dat stoort me. Vooral omdat dat te hoog grijpt, hoger dan wij mensen kunnen reiken. Het wekt de suggestie dat aardse mensen het Koninkrijk der hemelen al op aarde kunnen laten beginnen.

Ik zeg niet dat de mens “onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad” is. Dat verkondigt ook de Heidelbergse Catechismus niet, zoals oplettende catechisanten al heel vroeg ontdekten. We zijn, Goddank, tot veel in staat – en tot nog meer geroepen. Christendom, christelijk geloof en christelijke traditie hebben veel te bieden, ook tot heil van de wereld. Maar onderdeel van die erfenis is bescheidenheid. Wordt onze kracht niet in zwakheid volbracht?

Van slag

Het thema voor deze residentiepauzedienst is: “Houd vast aan wat u hebt” (Openb. 2:25). Ik lees het als een oproep om door alle uiterlijkheden heen door te dringen tot de kern, tot waar het volgens de christelijke traditie werkelijk om gaat, altijd om ging en altijd om zal blijven gaan.

Nederland snakt naar zekerheid, naar houvast. Sinds de eeuwwisseling is ons land van slag. Misschien kun je wel zeggen dat we in onze eigen leegte zijn gestort. Wie zijn we? Waar staan we voor? Geschrokken, ontnuchterd grijpt het voormalige ‘gidsland’ terug op oude zekerheden. Zekerheid, dát heeft religie te bieden. Het is een houvast, een kompas, een inspiratiebron. Ook fungeert het als ankerplaats voor sociale samenhang. Hoe onderhoud je anders vi-tale waarden als menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid, naastenliefde en betrokkenheid? Anders dan via levensbeschouwing, via religie? Via het christendom?

Het christelijke denken is erfgenaam van grote, zelfs adembenemende perspectieven, een visie die na meer dan 2000 jaar nog steeds inspireert tot naastenliefde, tot gerechtigheid, tot bekommernis, tot inzet voor mens en wereld. Dat komt ook elders voor, gelukkig. Zowel links als rechts. Maar -en dat maakt het zo bijzonder- het is allesbehalve naïef. Het weet van de menselijke zwakheid, fouten, misslagen, van zonde en schuld, zoals het vroeger heette. En, bovenal, het weet van genade en verlossing. Dat hulp van Hogerhand gekomen is.

Realisme

Dat maakt ook politiek mogelijk en zinvol, maar voorkomt ook te hoge verwachtingen. Juist christenen weten dat politiek niet alles is. Dat denken is een pleidooi voor realisme. Christelijke politiek weet van de afstand tussen Binnenhof en Evangelie. Juist omdat het weet heeft van aardse beperkingen en hemelse perspectieven weet het de goede balans te bewaren tussen wat moet en wat kan.

Het zet kleine stappen, het waardeert het compromis, het investeert in samenhang, het overschat zich niet. Het zoekt naar onvolmaakte oplossingen voor onoplosbare problemen. Het staat met beide voeten in de klei. Vandaar dat het eerder vuile handen oplevert dan de witte klederen uit Openbaring. Daarom doen christenen in de politiek er goed aan van tijd tot tijd het beroemde gebed van Reinhold Niebuhr na te bidden: “Geef ons de rust om te aanvaarden wat we niet kunnen veranderen, de moed om te veranderen wat we kunnen veranderen, en de wijsheid om het onderscheid te kunnen maken.”

Tot Hij komt.

De auteur is lid van de Tweede Kamer voor het CDA.

In de Waalse kerk in Den Haag wordt iedere derde dinsdag van de maand een residentiepauzedienst gehouden. Een Haagse predikant spreekt daarin een meditatie uit, waarna een politicus van een van de christelijke partijen een korte toespraak houdt. Deze toespraak is van minister J. P. H. Donner (CDA).

Politiek gaat over kiezen, ordenen en veranderen. We geven jaarlijks wel miljoenen uit aan toekomstverkenningen, planbureaus en studies naar wat gaat gebeuren. Maar we doen dat niet om te weten hoe de toekomst is, maar om wat mogelijk is te kunnen voorkomen of te veranderen. Een toekomst die niet veranderbaar is en onvermijdelijk, hoef je niet te kennen, die komt vanzelf wel; dat vraagt alleen om berusting. Franciscus van Assisi bad ooit: Heer, geef mij berusting om te aanvaarden wat onvermijdelijk is, moed om te veranderen wat verbeterd kan worden, en wijsheid om daartussen te onderscheiden. Politiek is geboren uit dat verschil. Of het altijd wijsheid is, dat weet ik niet.

Onze plaats als christen in samenleving en politiek wordt door beide bepaald; door een toekomst die we trachten te sturen en een openbaring die gegeven is. Samenleven én over leven, het gaat om beide. Maar het perspectief daarop is ingrijpend veranderd in de loop van de geschiedenis. In de eeuwen na de val van Rome leefden christenen in de verwachting van een snelle wederkomst.

Toen evenwel ook het jaar 1000 voorbijging zonder dat de wederkomst kwam, daagde het dat het misschien nog wel eens duizend jaren zou kunnen duren. Men besefte dat dit verantwoordelijkheid schiep om de samenleving op orde te brengen, om haar in afwachting leefbaar te maken. Dat was de aanzet voor een kerkhervorming waaruit noties van recht, rechtvaardigheid en ordelijke vrede zijn geboren, die ook de samenleving hebben veranderd.

In die moderne geseculariseerde wereld lijkt het voor christenen daarentegen vaak een vraag van samenleven óf overleven. Voegen we ons naar de samenleving om daarin mogelijk onder te gaan of stellen we ons daartegen te weer om als christendom te overleven? Ik lees de tekst van de brief aan Efeze uit Openbaring 2: 1-7 als waarschuwing tegen dat laatste. De gemeente wordt eerst geprezen om haar inzet en vasthoudendheid: U bent standvastig en hebt veel verdragen. Maar de gemeente wordt vervolgens gewaarschuwd voor wat zij kennelijk is vergeten: u hebt de liefde van weleer opgegeven.

Verantwoordelijkheid voor de samenleving houdt in dat we elkaar naar behoefte tot steun zijn; en houdt voor de politiek in: om zonder aanzien des persoons mensen in staat te stellen op eigen benen te staan en verantwoordelijkheid te kunnen dragen, teneinde ze tot hun recht te laten komen en elkaar daarbij tot steun te zijn. Daarbij is de Openbaring nu juist geruststelling en bemoediging. Want die openbaring geeft richting aan wat we doen. We draaien niet eindeloos in cirkels rond van een geschiedenis die zich steeds herhaalt.

Zo wordt de zekerheid van de openbaring een kracht in de politiek. Het gaat om samenleven en over leven; om liefde voor de mens, wederzijdse verantwoordelijkheid voor elkaar en zorg voor een gemeenschappelijke toekomst, vanuit het besef dat we daarmee op weg zijn naar een achterliggende bestemming. En daarbij mogen we ons gesteund en gesterkt weten door de laatste woorden van Christus volgens Mattheüs: “En zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding der wereld.”